Tasavvuf erbabı, Hakk Teâlâ’nın “eşref-i mahlûkât” olarak tanımladığı insana ayrı bir ihtimam gösterir. İnsan, ilâhî kelamın muhatabıdır. Onda bilkuvve mevcut olan insan-ı kâmile yol bulabilmek için tekkelerdeki faaliyet ve hizmetlerin yelpazesi de -tekkeye göre farklılık göstermekle birlikte- geniş olmuştur. Pek çok tekke, müritlerin seyr u sülûk yaptıkları yer olma genel maksadının yanında, bazen yolda kalmış birine barınak ve aşevi, kimi zaman ilim ve sanat merkezi, bazen karargâh, bazen de şifa yurdu gibi hizmetler verebilmiştir. Böylece bu merkezler, mensuplarının tasavvufî eğitimlerini üstlenmenin yanında, diğer insanların kalplerine dokunarak, kendilerine İslâm’ın güzelliklerini ulaştırmayı da hedeflemişlerdir. Özellikle Anadolu ve Balkanlar’ın Müslüman olmasında Yesevî dervişlerinin rolünü, Mevlânâ’nın müspet tutumu sayesinde pek çok Hıristiyan’ın Müslüman olduğu yönündeki rivayetleri ve benzeri örnekleri göz önünde bulundurduğumuzda, bu durum daha iyi anlaşılacaktır. Bu tür örnekler, tekke mensuplarının toplumsal hayattan kopuk, münzevi bir hayat yaşadıkları genel algısını da kırmaktadır.

Bu çalışma, tekke eksenli toplumsal faaliyetlerden olan, teorik ve pratik manada, sağlık hizmetlerini içermektedir.

İÇİNDEKİLER

KISALTMALAR  

ÖN SÖZ  

GİRİŞ  

TASAVVUF İLMİNE DAİR   
II. TASAVVUF TARİHİNİN DÖNEMLERİ   
A. Zühd Dönemi  

B. Tasavvuf Dönemi  

C. Tarikat Dönemi  

III. TASAVVUF VE DİĞER İLİMLER  

BİRİNCİ BÖLÜM

TEKKE VE İLİM  

1.1. TEKKELERİN GENEL FONKSİYONLARI  

1.2. TEKKE VE İLİM  

1.3. TEKKE MENSUPLARININ MEDRESE EĞİTİMİNE KARŞI TUTUMU

İKİNCİ BÖLÜM

TEKKELERDE YÜRÜTÜLEN SAĞLIK HİZMETLERİ  

2.1. TEKKE ÇEVRESİNİN TIP EĞİTİMİNE KARŞI TUTUMU  

2.2. BEDEN SAĞLIĞI HİZMETLERİ  

2.3. RUH SAĞLIĞI HİZMETLERİ  

2.4. TEDAVİ İÇEREN KERAMET  

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

SÛFÎLERİN SAĞLIK BİLİMLERİNE KATKILARI  

3.1. TIBBÎ ESER TELİF EDEN SÛFÎLER  

3.1.1. Ebu’l-Fazl Abdülmün‘im b. Ömer b. Abdilah el-Cilyanî el-Gassanî el- Endelüsî (ö. 602/1205)  

3.1.2. Kutbuddîn Şirâzi (ö. 710/1311)  

3.1.3. Ahmedî (ö. 815/1412-13)  

3.1.4. Hacı Paşa (ö. 827/1424 [?])  

3.1.5. Muhammed b. Hamza Akşemseddin (ö. 863/1459)  

3.1.6. Fuzûlî (ö. 963/1556)  

3.1.7. Nidâî Mehmed Çelebi (ö. 975/1567’den sonra)  

3.1.8. Derviş Siyâhî-i Lârendevî (XVII. yy)  

3.1.9. Ömer Şifâî (ö. 1155/1742)  

3.1.10. Vesîm Abbas Efendi (ö. 1175/1761)  

3.1.11. Kâtipzâde Mehmed Refî (ö. 1183/1769)  

3.1.12. Erzurumlu İbrahim Hakkı (ö. 1194/1780)  

3.1.13. Gevrekzâde Hasan Efendi (ö. 1216/1801)  

3.1.14. Muhammed b. Ali es-Senûsî (ö. 1317/1900)  

3.2. SAĞLIK KURULUŞU YÖNETİCİLİĞİ VE SÛFÎLER 

3.3. SÛFÎLER VE TIP ETİĞİ 

3.4. SÛFÎLERİN BİLİMSEL TIBBA KATKILARI  

3.4.1. Tıp Eğitimine Katkıları  

3.4.2. Temel Tıp Bilimlerine ve Uygulamalarına Katkıları 

3.4.3. Cerrahî Bilimlere Katkıları  

3.5. SÛFÎLERİN FARMAKOLOJİYE (ECZACILIK) KATKILARI  

SONUÇ  

KAYNAKÇA  

DİZİN