İslâm toplumunda yaşanan siyasi ve sosyal alandaki tartışmaların hallinde Kur’an’a yapılan amaçsal yaklaşımlar ve bu kutsal metnin kişisel çıkarlara, mezhep ve iktidar kavgalarına alet edilmesi ve bunu yapanların yine İslâm toplumunun kendi bünyesinden olması işin üzücü ve bir o kadar da düşündürücü yanıdır. 

Bu eser, yukarıda bahsedilen Kur’an’a amaçsal yaklaşımlara dair Eş’ariyye ve Mu’tezile özelinde mezhebî aidiyetin tefsirdeki yansımalarını tespit etmeye çalışan bir incelemedir.

İÇİNDEKİLER

KISALTMALAR

ÖNSÖZ

GİRİŞ

A-MEZHEP KAVRAMI

a- Tanımı

b- Çeşitleri

B-MEZHEPLERİN ORTAYA ÇIKIŞI         

a- İslâm Toplumunda Mezhepleşme Süreci

b- Mezheplerin Ortaya Çıktığı Dönemde Tefsir İlminin Durumu

C-MEZHEBÎ TEFSİR

a- Ortaya Çıkışı

b- Belli Başlı Mezhebî Tefsirler

BİRİNCİ BÖLÜM

KUR’AN’I ANLAMAYA VE YORUMLAMAYA ETKİ EDEN UNSURLAR İLE EŞ’ARİYYE VE MU’TEZİLE’NİN İTİKADÎ GÖRÜŞLERİ VE TEFSİR ANLAYIŞLARI

A- KUR’AN’I ANLAMAYA VE YORUMLAMAYA ETKİ EDEN UNSURLAR

a- Kur’an Lafzı Temelli İhtilaflar  

1. Dil ile ilgili ihtilaflar       

a- İ’rabta İhtilâflar            

b- Umûm-Husûs Konusunda İhtilâf             

c- Mutlak-Mukayyed Konusunda İhtilâf    

d- Hakîkât-Mecâz İhtilâfı              

2. Kıraat Farklılıkları        

3. Nesh İddiaları

4. Müteşâbih Âyetler        

5. Rivâyet Farklılıkları     

b- Müfessirin Kendisinden Kaynaklanan Sebepler (Öznel Sebepler)

1. Müfessirin İçinde Bulunduğu Sosyo-Kültürel Ortam

2. Müfessirin İlmî Seviyesi

3. Mezhebî İhtilaflar ve Taassup

4. İsrâiliyyât

B- EŞ’ARİYYE VE MU’TEZİLE’NİN İTİKADÎ GÖRÜŞLERİNE GENEL BİR BAKIŞ

a- Ana Hatlarıyla Mu’tezile’nin Beş Temel İnanç Esası (Usûl-i hamse)

b- Ana Hatlarıyla Eş’ariyye’nin İtikâdi Konulara İlişkin Görüşleri       

C- EŞ’ARÎ VE MU’TEZİLÎ TEFSİRLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ

a- Mu’tezile Tefsirinin Genel Özellikleri

b- Eş’arî bir Müfessir Olarak Râzî Tefsirinin Genel Özellikleri

İKİNCİ BÖLÜM

EŞ’ARÎ ve MU’TEZİLÎ MÜFESSİRLERİN (Râzî-Kâdî Abdülcebbâr) BELLİ BAŞLI İTİKADÎ ÂYETLERİN TEFSİRİNE YAKLAŞIMLARI VE DEĞERLENDİRMESİ

A-ULÛHİYYETLE İLGİLİ ÂYETLER

a- Tevhîd ve Allah’ın Sıfatları

b- İmanın Hakikati

c- Allah’ın Fiilleri

1. Hüsün-Kubuh Meselesi

2. Salah-Aslah Meselesi

Değerlendirme

B- NÜBÜVVETLE İLGİLİ ÂYETLER

a- Peygamberliğin İmkânı ve Gerekliliği

b- Peygamberliğin İspatı ve Mûcize              

c- Peygamberlerin Sıfatları

1. Peygamberlerin İnsan Oluşu

2. Peygamberlerin Günahsız oluşu (İsmet)

d- İmamet

Değerlendirme

C- ÂHİRETLE İLGİLİ ÂYETLER

a- Ahiretin Varlığı ve İmkânı

b- Azap ve Nimetiyle Kabir Hayatı

c- Şefaat              

d- Cennet-Cehennem (Varlığı ve Ebedîliği)

e- Ru’yetullah

Değerlendirme

D- DİĞER KONULARLA İLGİLİ ÂYETLER

a- el-Emru bi’l Ma’ruf ven-Nehyu ani’l-Münker

b- Halku’l-Kur’an

c- Kulların Fiilerinin Yaratılması (Halk-u Ef’âli’l-İbâd)

Değerlendirme

SONUÇ

KAYNAKÇA