Tarihte dönemlere damgasını vuran insanlardan söz edilir. Bunlar, kendi çağlarını etkiledikleri kadar sonraki zamanlarda da etkili olmuşlardır. Hatta sonrasında etkileri çok daha fazla olmuştur. İslam düşünce tarihinde felsefe alanında en çok sözü edilen bir kaç isimden birisi, hiç şüphesiz İbn Rüşd’tür. O, Batı İslam Dünyası Endülüs’ü düşünce anlamında şekillendiren önemli bir mihenk taşıdır. Doğu İslam dünyasında Gazali tarafından felsefeye vurulan ölümcül darbeye Endülüs’te İbn Rüşd tarafından cevap gelmiştir. Doğu İslam dünyasında felsefeyi kapı dışarı eden, onu bulaşıcı bir hastalık olarak nitelendiren Gazali’ye karşı, İbn Rüşd, Endülüs’te felsefe ile dinin, akıl ile naklin aynı hedefe kilitlendikleri farklı yaklaşımlarla aynı gayeyi paylaştıkları şeklinde karşılık vermiştir. Doğu İslam dünyasında kovulan akıl ve felsefe İbn Rüşd tararafından önce Batı İslam dünyası Endülüs’e, oradan da bu günkü Avrupa’ya taşınmıştır. Avrupa’nın aydınlanması İbn Rüşd ile gerçekleşmiştir. kelamdan felsefeye tenkit bu güne kadar en çok işlenen konuların başında gelmiştir, ne yazık ki felsefeden kelama yapılan tenkitlere aynı oranda yer verilmemiştir. Bu kitap buna kapı aralamaya çalışmaktadır. Akla ve aydınlığa bir pencere açma gayretindedir. Zira ilahi hitap her şeyden önce akladır. Aklı olmayanın İslam’da muhatap olarak alınmaması bu durumu yeterince izah etmektedir.

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ

GİRİŞ
ENDÜLÜS’TE SİYASAL VE SOSYAL ORTAM
1. Siyasal ve Sosyal Ortam
2. Endülüs’te Haricilik ve Mu’tezile
3. Endülüs Düşünce Ortamını Şekillendiren Önemli Simalar
3.1. İbn Meserre
3.2. İbn Hazm
3.3. İbn Tumert
3.4. İbn Bâcce
3.5. İbn Tufeyl
4. Endülüs’te Felsefe Hareketleri

I. BÖLÜM
FELSEFEDEN KELAMA YÖNTEM ELEŞTİRİSİ
I- İBN RÜŞD DÜŞÜNCESİNDE DİN VE FELSEFE
1.1. İnsan ve Din
1.2. İslam Toplumunda Muhalefet ve İhtilaflar
II- İSLAM TOPLUMUNDA FELSEFE KARŞITLIĞI VE
FİLOZOFLARIN SAVUNMALARI
2.1. Kindi
2.2. Farabi
2.3. İbn Sina
III- İBN RÜŞD’DE AKIL- VAHİY
IV- FELSEFİ BİLGİ YÖNTEMİ BURHAN
4.1. Burhan (Demonstration) Kavramı
4.2. Burhani Yöntemin Kullanımı
V- KELAMİ BİLGİ YÖNTEMİ CEDEL
5.1. Cedel (Dialectic) Kavramı
5.2. Cedel Yönteminin Kullanımı ve Amacı
VI- FELSEFE VE KELAM METODUNUN FARKLILIĞI
6.1. Özgün Bir Yöntemin Kullanımında Mu’tezili Etki
6.2. Nassı Anlamada Felsefe ve Kelam
VII- FELSEFİ DÜŞÜNCENİN DOĞRULANMASINDA
İBN RÜŞD’ÜN YÖNTEMİ
7.1. Bilginin Evrenselliği
7.2. Felsefenin Yanlış Anlaşılması Felsefeyi
Olumsuzlamamalı
VIII- NASSIN DOĞRU ANLAŞILMASINDA TE’VİLİN
KULLANIMI SORUNU
8.1. Te’vilin Kullanılmasında Farklı Yaklaşımlar
8.2. Te’vilin Kullanım Şartları ve Te’vile Karşı Tutumlar
8.2.1. Felsefi Kullanımda İcma ve İctihat
8.3. Kavrayış Noktasında İnsanlar
8.4. Te’vil Karşısında Avamın Durumu
8.5. Te’vilin Avama İndirgenmesinin Küfür Olması
8.6. Fırkaların Ortaya Çıkmasında Te’vilin Etkisi
IX- İBN RÜŞD FELSEFESİNİN ÖZELLİĞİ
X- İBN RÜŞD’ÜN YÖNTEMİ VE TE’VİL DEĞERLENDİRMESİ

II. BÖLÜM
FELSEFEDEN KELAMA İÇERİK ELEŞTİRİSİNDE İBN RÜŞD’ÜN DEĞERLENDİRMELERİ
I-VARLIK /ONTOLOJİ TEORİSİ
1.1. Eflatun’un Varlık Anlayışı
1.2. Aristo’nun Varlık Anlayışı
1.3. Stoacılığın Varlık Anlayışı
1.4. Rasyonel Hıristiyanlarda Varlık Anlayışı
1.5. Müslüman Filozoflara Göre Varlık
1.5.1. Kindi
1.5.2. Farabi
1.5.3. İbn Sîna
II. İBN RÜŞD DÜŞÜNCESİNDE İSBAT-I VACİP
2.1. Kelam Fırkalarının Hudûs Delili ve İbn Rüşd’ün
Yaklaşımı
2.1.1. Haşeviye
2.1.2. Eş’ariler
2.1.2.1. Varlık ve Zaman İlişkisi
2.1.2.2. Kelamcıların Hudûs Delilinin
Açmazları
2.1.2.3. Nihaye ve el-La Nihaye
2.1.2.4. Hudus ve Kıdem
2.1.3. Sufilerin İspat-ı Vâcip Delilleri
2.1.4. Mu’tezile
III- FELSEFEDE İSPAT-I VACİP DELİLİ: İNAYET VE İHTİRA
IV- BİRLİĞİN İSPATINDA BURHAN-I TEMANU’ DELİLİNİN
AÇMAZLARI
V- SUBUTİ SIFATLAR VE FELSEFİ DEĞERLENDİRMELER
5.1. İlim sıfatı
5.2. Hayat Sıfatı
5.3. İrade ve Kudret Sıfatı
5.4. Kelam Sıfatı
5.5. Sem’ ve Basar Sıfatları
5.6. Sıfatlar Konusunun Değerlendirilmesi
VI- SELBİ VE TENZİHİ SIFATLAR
6.1. Tenzihte Selefi Tutum
6.1.1. Varlık Algılamasında “Rü’yet”
6.1.2. Dini Düşüncede Cihet İnancı
6.2. Kelamcıların Nassı Anlama Biçimleri
6.3. Din ile Felsefe Arasında Gazalî’nin Tutumu
VII- NÜBÜVVETİN İSPATINDA KELAMİ DELİLLERİN
FELSEFİ TAHLİLİ
7.1. Nübüvvetin İspatında Mucize Olgusu
7.2. Nübüvvetin Kanıtı Kur’an
VIII- İBN RÜŞD DÜŞÜNCESİNDE KAZA VE KADER
IX- ZULÜM VE ADALET /HUSUN VE KUBUH
9.1. Kötülük Problemi
X- AHİRET İNANCI VE İBN RÜŞD’ÜN DEĞERLENDİRMELERİ
XI- İBN RÜŞD’ÜN ETKİSİ

SONUÇ
BİBLİYOGRAFYA