Endülüs’ün ilk mütefekkiri, ilk İslam filozofu ve sufisi hiç şüphesiz İbn Meserre’dir. İbn Meserre, doğu ziyaretlerinin dışında, hayatının önemli bir bölümünü kendi öğrencileriyle birlikte, Kurtuba Sierra’da ki zaviyesinde geçirmiştir. Bu zaviyede Endülüs’ün tasavvuf ve zühd hayatının ilk örnekleri yaşanmış olsa da, İbn Meserre’nin asıl amacı, İslâm Felesefesinin temel meselelerinden din-felsefe veya akıl-vahiy arasında ki uzlaşmayı temellendirmek olmuştur. İbn Meserre kendi düşüncelerini, Meşşai filozofların sistemlerine benzer bir şekilde, Platoncu, Aristocu ve Yeni-Platoncu felsefelerden de faydalanarak, onların fizik ve metafizik argümanları üzerinde, Kur’anî kavramlarla mezcederek temellendirmiştir. 

Şöhreti batıdan başlayıp doğuya kadar uzanan İbn Meserre’nin mistik felsefesinin Müslüman, Yahudi ve Hıristiyan düşünürleri etkilediği inkâr edilemez. İbn Meserre’nin düşüncelerinden etkilenen şahsiyetler arasında İbn Berrecan, İbn hazm, İbn Arif, İbn Kasî, İbn Rüşd, İbn Arabî, İbn Tufeyl gibi Müslüman düşünürler ile Mûsâ ibn Ezra, Yûsuf İbn Sıddik el-Kurtubî, İsmâ’il İbn Tibbon, İbn Gabirol, Wulf, Gundisalvi, Duns Scotus, Roger Bacon, Raymond Lull gibi Yahudi ve Hıristiyan düşünürler yer almaktadır. Felsefî sistemi, kompleks bir geleneğin toplamı gibi gözükse de sadece basit, eklektik bir düşünür olmaktan uzak olarak İbn Meserre, bütün sistemlerdeki felsefî unsurları orijinal, aynı zamanda birtakım yeni unsurlarla birleştirmektedir. İbn Meserre’nin ilham aldığı bu yeni unsurların kaynağı, İslam dininin yegâne kaynağı Kur’an’dır. İşte bu nedenle, bütün felsefi sistemlerden yararlanması, düşünceleri bir araya getirmesinden ve birçok düşüncenin ilk mimarı olmasından dolayı İbn Meserre, sistemlerin filozofu ve ilklerin filozofu olarak İslam düşünce tarihinde ki yerini almıştır. 

İÇİNDEKİLER

KISALTMALAR

ÖNSÖZ

GİRİŞ

1. ARAŞTIRMANIN AMACI, YÖNTEMİ VE KAYNAKLARI ÜZERİNE

2. İBN MESERRE ÖNCESİ ENDÜLÜS’TE SOSYOKÜLTÜREL HAYAT VE FELSEFİ DÜŞÜNCE

2.1. Sosyal ve Siyasi Hayat

2.2. İlim ve Fikir Hayatı

2.3. İbn Meserre Öncesi Endülüs’te Felsefi Düşünce

BİRİNCİ BÖLÜM

İBN MESERRE’NİN HAYATI, ESERLERİ VE

DÜŞÜNCESİNİN KAYNAKLARI

1. İBN MESERRE’NİN HAYATI

1.1. Hayatı

1.2. İlmî Şahsiyeti, İlim Tahsili ve Seyahatleri

1.3. Endülüs’e Dönüşü ve İlmî Faaliyetleri

2. HOCALARI VE BAZI ÇAĞDAŞLARI

2.1. Hocaları

2.2. İbn Meserre’nin Hocalarından Ders Alan Bazı Çağdaşları

3. TALEBELERİ

4. ESERLERİ

4.1. Risâletu Havâssı’l-Hurûf ve Hakâikihâ ve Usûlihâ

4.2. Risâletu’l-İ῾tibâr (Kitâbu’t-Tabsıra)

4.3. Kitâb et-Tebyîn

4.4. Kitâbu Tevhîd el-Mûkınîn

4.5. Muhtasaru Mudavvana el-Malikiyye (Maliki Fıkhının Özeti ile İlgili Eseri):

4.6. İbn Meserre’nin İsmi Belirtilmeyen Te’lifi

5. DÜŞÜNCESİNİN KAYNAKLARI

5.1 Felsefi ve Tasavvufi Düşüncesinin Kaynakları

5.2. İbn Meserre’nin Batınîliği Meselesi

5.3. İbn Meserre’nin Mutezililiği Meselesi

5.4. İbn Meserre ve Empedokles

İKİNCİ BÖLÜM

İBN MESERRE’DE NEFİS VE BİLGİ NAZARİYESİ

1. NEFİS NAZARİYESİ

1.1. İnsan Anlayışı

1.2. Nefs Görüşü, Nefsin Varlığı, Türleri ve Mertebeleri

1.2.1. Nefsin Varlığı

1.2.2. Nefsin Türleri

1.2.3. Nefsin Mertebeleri

2. İBN MESERRE’DE İLİMLER TASNİFİ

2.1. İlim Anlayışı

2.2. İlimler Tasnifi

2.3. İlimlerin Mertebeleri

3. BİLGİ NAZARİYESİ

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

VARLIK NAZARİYESİ

1. Varlık Görüşü

2. Metafiziği

3. Varlığın Mertebeleri

4. Hareket - Sükûn ve Zaman Düşüncesi

5. Mekân Düşüncesi

6. Tabiat Felsefesi

7. Tabiat Olaylarında İmkân ve Sebeplilik

8. Âlem Görüşü, Âlemin Varlığı ve İdaresi

9. Sudur Nazariyesi

10. Âlemin Ezeliliği

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

İBN MESERRE’DE AMELÎ (PRATİK) FELSEFE

1. Ahlak Felsefesi

2. Tasavvuf Felsefesi

3. Siyaset Felsefesi

BEŞİNCİ BÖLÜM

İBN MESERRE EKOLÜ VE ETKİSİ

1. Ekolü

1.1. Müslüman Düşünürler Üzerindeki Etkisi

1.2. Batılı Yahudi ve Hıristiyan Düşünürler Üzerindeki Etkisi

1.3. İbn Meserre ve Meşşâî Ekolü

1.3.1. Din-Felsefe Uzlaşması

1.3.2. Nübüvvet

1.3.3. Mead Anlayışı

1.4. İbn Meserre ve İşrâkî Ekolü

SONUÇ

KAYNAKÇA