Bu eserin temel özelliği, yöntem açısından bugünkü bilimsel yaklaşımlara benzer bir yaklaşım sergilemesi; bireysel gelişim ve erdemlilik, eğitim-öğretim, sosyo-ekonomik, politik ve kültürel yapıyla ilgili bir çoğu günümüz toplumları için de geçerli olabilecek bir fikrî muhteva ve ifade gücüne sahip olmasıdır.

Tûsî, bu eserinde toplumları fonksiyonel bir yapı içinde ele alır; ekonomi, iş bölümü ve adalete çok önem verir ve toplumları bu açıdan gelişmişlik düzeyine göre sınıflandırmaya tabi tutar, içtimaiyat hikmeti dediği toplumbiliminden ayrıntılı bir şekilde bahseder ve bu bilimi herkesin öğrenmesi gerektiğini özenle vurgular. İlahiyat konularında ilgili pek çok eser veren Tûsî, yaşadığı dönem itibariyle uzlaştırıcı bir tavır sergilemiştir. Bu tavrından olsa gerek, felsefe ve kelama dair Tecrid adlı eseri uzun yıllar Sünni medreselerin klasik ders kitapları arasında yer almıştır.

Tûsî, Felsefi gelenekten yararlanarak bir ahlâk modeli oluşturmaya çalışır. Bu modelin merkezinde insan yer almaktadır. İnsan ve toplumları olgunlaştırmanın yolu da ona göre bilim ve bilimsel araştırmalardır. Tûsî üzerine incelemeler yapan Agababa Rızayev, bu yönüyle onu bir bilim savaşçısı olarak tanımlar.

 Kısacası, Tûsî, her fırsatta bilimi yüceltir, yer yer günümüz bilim anlayışına yakın metodolojik açıklamalarda bulunur. Buna karşılık, bilgisizliği bütün kötülüklerin sebebi olarak görür. Başta ölüm korkusu olmak üzere kuruntu, kıskançlık, kendine güvensizlik gibi bir takım ruhsal hastalıkların, onların mahiyetini bilmemekten, dolayısıyla bilgisizlikten kaynaklandığını öne sürer. Bu tür hastalıkların tedavisinin de ancak bilimle olabileceğini iddia eder.

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ
SUNUŞ
NASÎREDDİN TÛSİ VE “AHLÂK-I NÂSIRΔ ADLI ESERİ
MUKADDİME
Kitabın Yazılmasının Nedenleri
Bu Faslın Anlaşılması İçin Gerekli Bazı Kavramlar
Teorik Hikmet
Pratik Hikmet
Kitabın Maksadı ve Fasılları
BİRİNCİ MAKALE
AHLÂKIN ARINDIRILMASI
Birinci Kısım
Esaslar
Konunun Muhtevası ve Bu Kısmın Esasları
İnsanî Nefs
İnsanî Nefs Yetilerinin Sayısı ve Onların Başka
Yetilerden Ayrılması
“İnsan bu dünyadaki varlıkların en üstünüdür” Yargısı
İnsanî Nefsde Olgunluk ve Noksanlık
İnsanî Nefs Olgunluğunun Neden İbaret Olduğu,
Hakka Karşı Olan İnsanların Niçin Noksan Sayıldığı
ve Benzeri Konular
En Yüksek Derecede Arzu Edilen İyilik ve Mutluluk
İyiliğin Çeşitleri
Mutluluğun Çeşitleri
İkinci Kısım
Maksatlar Hakkında
Karakterin Mahiyeti, Sınırlılığı ve Ahlâkın
Değişmesinin İmkanı
Ahlâkı Arındırma Sanatının Üstün Bir Sanat Olması
Ahlâkî Yücelikler Çerçevesindeki Erdem Türleri
Erdem Türleri Hakkında
Erdeme Zıt Olan Erdemsizlik Türleri
Erdemler, Erdemlere Benzeyenler ve
Aralarındaki Farklar
Adaletin Diğer Erdemlere Göre Üstünlüğü, Özellikleri ve
Çeşitleri
Erdemlere Sahip Olma ve Mutluluğun Dereceleri
Erdemlerin Korunmasının Teminatı Olan Ruh Sağlığı
Kötülüklerin Ortadan Kaldırılması İle Ruhî Hastalıkların
Tedavisi

İKİNCİ MAKALE
EV YÖNETİMİ
Eve Olan İhtiyacın Sebebi, Bunun Esasları ve
En Önemli Yönleri
Ev yönetimi, Mal ve Erzak Toplamanın Kuralları
Aile Kurma ve Ev Geçindirme Kuralları
Çocuk Yetiştirme ve Terbiye Etmenin Kuralları
Söz Söylemenin Kuralları
Oturup Kalkma, Hareket Etme ve Sükunet Kuralları
Yeme-içme Kuralları
Kitabın Yazılması Bittikten Sonra İlave Edilen Kısım
Hizmetçileri ve İşçileri İdare Etme Kuralları
ÜÇÜNCÜ MAKALE
ÜLKE YÖNETİMİ
Medeniyete İhtiyacın Sebebi, Ülke Yönetimi İlminin
Mahiyeti ve Erdemleri
Toplumsal Uzlaşı İçin Gerekli Olan Sevgi Erdemi
ve Çeşitleri
Topluluk Çeşitleri ve Şehirlerin Oluşması
Ülke Yönetme Siyaseti ve Hükümdarların Karakterleri
Hükümdar Hizmetinde Olanların ve Halkın Uyması
Gerekli Kurallar
Sadakatin Erdemi ve Sadakatli İnsanlara Karşı
Davranış Kuralları
Çeşitli Halk Tabakaları İle İlişkiler ve Davranış Kuralları
Bütün Fasıllar İçin Faydalı Olan Eflatun’un Tavsiyeleri