Ahlâk-ı Alâî, klasik ahlâk kitaplarında takip edilen sıraya uygun olarak üç ana bölümden oluşur. Bunlar; ahlâk eğitimini inceleyen “Ahlâk İlmi”, ev idaresinden bahseden “İlm-i Tedbîrü’l-Menzil” ve devlet yönetimi ve siyaset felsefesiyle ilgili olan “İlm-i Tedbîrü’l-Medine” bölümleridir. Sonuç konumundaki “Hatime” bölümünde Eflatun, Aristoteles, Gucduvânî ve Mevlana Celaleddin’in vasiyetleri yer almaktadır. Bu eser, andığımız diğer üç örneğin muhteva ve özünü taşımasının yanında, edebî letafeti, hikâye ve örneklerle öğrenimi kolaylaştırması, yazarının nefis hastalıklarının tedavisini Gazzâlî’nin İhyâ’sından aldığı malzemeyi yeniden harmanlayarak işlemesi ve sevgi bahsini Molla Câmî’den yaptığı iktibaslar yanında kendi özgün donanımıyla yeniden inşa etmesiyle ahlâk düşüncesine özel katkıda bulunmuştur. Kınalızâde, eserinde yer yer Tûsî’nin görüşlerine itiraz etmiş ve özgün açıklamalar yapmıştır. İçki içme adabına eserinde yer vermemesi, kız çocuklarının okutulmasını savunması ve tasavvufta bir eğitim yöntemi olarak zühdü kabul etmesi bunlar arasında sayılabilir. Ahlâk-ı Alâî’nin literatüre katkısını daha çok siyaset felsefesi konusunda görmekteyiz. Siyasetçi-asker ilişkisi ve yöneticilerin sahip olmaları gereken niteliklere dair örneklendirilmiş düşünce ve önerileri günümüz siyaset bilim ve felsefesine de ışık tutar niteliktedir.   

 

İÇİNDEKİLER

 

TAKDİM                              

ÖN SÖZ                                 

 

GİRİŞ

1. Bahis: Felsefenin Tanımı ve Kısımları                 

1. Felsefenin Tanımı                                                        

2. Felsefenin Kısımları                                                                   

1) Teorik Felsefe                                                                      

2) Pratik Felsefe                                                                       

2. Bahis: Pratik Felsefenin Faydası ve Gayesi

3. Bahis: Nefis ve Güçleri

1. İnsani Nefsin Mahiyeti

1) İnsani Nefsin Varlığının İspatı

2) Nefsin Cevherliği

3) Nefsin Basitliği

4) Nefis Cisim ve Cismani Değildir

5) Nefis Bizzat İdrak Eder ve Organlar ile Tasarrufta Bulunur

6) Nefis Duyular ile Hissedilmez

2. İnsani Nefsin Bekası

3. Nefsin Güçleri

1) Bitkisel Nefsin Güçleri

2) Hayvani Nefsin Güçleri

3) İnsani Nefsin Güçleri

4. Bahis: Girişin Sonu

1. İnsanın Unsurî Âleme Ait Birleşiklerin En Yetkin ve Şereflisi Oluşu.....

2. Düşünen Nefsin Yetkinlik ve Eksikliğinin Mahiyeti ve İyilik, Kötülük, Mutluluk ve Mutsuzluğun Manası

 

BİRİNCİ BÖLÜM

AHLÂK İLMİ

1. Bap: Huyun Kısımları, Erdem ve Erdemsizlik Türleri

1. Huyun Kısımları

2. Huyun İnsani Nefsin Güçlerine Göre Sınıflandırılması

3. Temel Erdemler

4. Temel Erdemsizlikler

5. Nefsin Güçlerine Göre Temel Erdemler

1) Melekî Nefsin İtidal, İfrat ve Tefriti

2) Yırtıcı Nefsin İtidal, İfrat ve Tefriti

3) Hayvani Nefsin İtidal, İfrat ve Tefriti

4) Adalet ve Zulüm

2. Bap: Temel Erdemlerin Altında Yer Alan Alt Erdemler

1. Hikmetin Alt Erdemleri

2. Yiğitliğin Alt Erdemleri

3. İffetin Alt Erdemleri

4. Adaletin Alt Erdemleri

3. Bap: Erdemlerin Zıddı Olan Erdemsizlikler

1. Hikmetin İfrat ve Tefriti

2. Yiğitliğin İfrat ve Tefriti

3. İffetin İfrat ve Tefriti

4. Adaletin İfrat ve Tefriti

4. Bap: Erdemlere Benzeyen Erdemsizlikler

1. Hikmet Erdemine Benzeyen Erdemsizlik

2. İffet Erdemine Benzeyen Erdemsizlik

3. Yiğitlik Erdemine Benzeyen Erdemsizlik

4. Adalet Erdemine Benzeyen Erdemsizlik

5. Bap: Adalet Erdemi

6. Bap: Adalet Erdeminin Kısımları

7. Bap: Erdemleri Kazanma ve Mutluluğa Ulaşma Yolu ve Sebeplerin Sırası

8. Bap: Erdemlerin Sürekliliği Anlamında Nefis Sağlığının Korunması

9. Bap: Nefis Hastalıklarının Tedavisi

1. Temyiz Gücüne Ait Hastalıkların Tedavisi

1) Şaşkınlığın Tedavisi

2) Basit Bilgisizliğin Tedavisi

3) Birleşik Bilgisizliğin Tedavisi

2. Öfke Gücüne Ait Hastalıkların Tedavisi

1) Öfkenin Tedavisi

2) Korkaklığın Tedavisi

3) Korkunun Tedavisi

3. Şehvet Gücüne Ait Hastalıkların Tedavisi

1) Aşırı Şehvetin Tedavisi

2) Tembelliğin Tedavisi

3) Üzüntünün Tedavisi

4) Hasedin Tedavisi

5) Dilin Afetleri

6) Övünme

7) Cimrilik

8) Riya

İKİNCİ BÖLÜM

EV İDARESİ

1. Bap: Evler ve Evin Unsurlarına Duyulan İhtiyaç

2. Bap: Ev Reisinin Nitelikleri

3. Bap: Bizzat Evin Yönetimi

4. Bap: Mal Yönetimi

1. Gelir

2. Malın Korunması

3. Gider

5. Bap: Aile Eğitimi

1. Evlilik ve Eş Eğitimi

2. Çocuk Eğitimi

3. Baba ve Anne Haklarına Riayet Adabı

4. Hizmetçi ve Yardımcıların Eğitimi ve Hizmet Adabı

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

DEVLET YÖNETİMİ

1. Fasıl: İnsanın Sosyallik İhtiyacı

2. Fasıl: Sevgi

3. Fasıl: Devlet Siyaseti

4. Fasıl: Hükümdarın Siyaseti ve Hükümdarların Adabı

1. Padişahlara Gerekli Olan Yedi Haslet

1) Yüksek Gayeli Olmak

2) İsabetli Düşünce

3) Azim ve Kararlılık

4) Musibetlere Sabır ve Tahammül

5) Zenginlik

6) Uygun Asker ve İtaatkâr Tebaa

7) Soy

2. Adaletin Şartları, Rükünleri ve Adil Padişahın Gözetmesi Gereken Kanunlar

1) Herkese Eşit Muamele

2) Herkese Liyakat ve İstidadına Göre Davranmak

3) Herkese İstihkak ve İstidadına Göre İhsanda Bulunmak

5. Fasıl: Büyük Sultanların ve Değerli Beylerin Nedim, Yakın, Hizmetçi ve Tabilerinin Adap ve Usulleri

6. Fasıl: İnsan Toplulukları ile Yeterli Ölçüde Sosyal İlişki Kurmak

7. Fasıl: İnsan Sınıfları

 

SON SÖZ

1. İlahî Eflatun’un Tavsiyeleri

2. İlk Muallim Filozof Aristoteles’in Tavsiyeleri

3. En Son Söz

4. En Son Söze Ek

 

NOTLAR

SÖZLÜK

İNDEKS

KAYNAKÇA