İÇİNDEKİLER

 

ÖN SÖZ

KISALTMALAR

GİRİŞ

I- KONUNUN ÖNEMİ VE AMACI

II- KONUNUN SINIRLANDIRILMASI

III- ÇALIŞMANIN KURAMSAL ÇERÇEVESİ

IV- KAYNAKLARIN ANALİZİ

V- KONUNUN SUNULMASI

 

BİRİNCİ BÖLÜM

HİCRİ III. ASIRDA İSLÂM DÜNYASININ GENEL DURUMU VE BÜVEYTÎ’NİN YETİŞTİĞİ İLMİ ORTAM

I- BÜVEYTÎ’NİN YAŞADIĞI DÖNEMDE İSLÂM DÜNYASININ SİYASİ, EKONOMİK, SOSYAL VE İLMİ DURUMU

A. Abbasi Devleti’nin Siyasi ve İdari Durumu

B. Abbasi Devleti’nin Sosyal ve Ekonomik Yapısı

C. Abbasi Devleti’nde İlmî Hayat ve İlmî Hayatı Canlı Kılan Faktörler

1. Filolojik ve Edebi Çalışmalar

2. İslâmî İlimler

3. Diğer Bilimler

D. Kültürel Hayat ve Tercüme Faaliyetleri

E. Abbasi Devleti’nin Diğer Devletler ile İlişkileri (Dış ilişkiler)

II- BÜVEYTÎ’NİN HAYATI VE YETİŞTİĞİ İLMİ ÇEVRE

A. Doğumu

B. İsim, Künye ve Lakabı

C. Büveytî’nin Hocaları ve Etkilendiği Âlimler

1. Ebu Muhammed b. Vehb b. Müslim el-Fihrî el-Mısrî (ö. 197 h.)

2. Muhammed b. İdris eş-Şâfiî (ö. 204 h.)

D. Büveytî’nin Öğrencileri

1. Doğrudan Öğrencileri veya Öğrencilerinin Yetiştirdiği Âlimler

a. Rebi’ b. Süleyman el-Murâdî

b. Ebu İsmail et-Tirmizî

c. Osman b. Said ed-Dârimî es-Sicistanî

d. Ebubekir b. Hüzeyme

e. Ebu Hatim er-Râzî

f. İbrâhim b. İshak el-Harbi

g. Ebu Sehl el-Bahili el-Buhârî

h. İbn Uht Ğazâl

i. Zekeriya b. Yahya es-Saci

j. Ebu’l-Velid Musa b. Ebi’l-Carud el-Mekkî (İbn Ebu’l-Carud)

k. İbnü’l-Carud en-Nisaburî

l. Muhammed b. Abdullah b. Said el-Endulusi el-Cevheri

m. Ahmed/İbrahim b. Mansur er-Remâdi

n. Ebu Tahir Hayr b. Arefe el-Mısri el-Havlanî

o. Salih b. Muhammed er-Râzî

p. Kasım b. Abdullah b. Muğire el-Cevheri

r. Kasım ibn Hişam es-Simsari

s. Muhammed b. Amir el-Missisî

t. Yahya b. Osman b. Salih el-Mısrî

u. Ahmet b. İbrâhim b. Fiyl

2. Büveytî’nin Muhtasarından Faydalanan Âlimler

a. İsa et-Tirmizî

b. İbn Kuteybe

c. Ebu’l-Hasan Musa el-Kurayni

d. Ebu Bekr Muhammed b. el-Munzir

e. Ebu Ca’fer et-Tahâvî

f. Ebu’l-Abbas el-Esam (347/957)

g. Ebu Zur’a er-Râzî (375 h.)

h. Muhammed b. Bişr (248-332)

E. Büveytî’nin Eserleri

F. Büveytî’nin İlmi ve Ahlâkî Kişiliği

G. Büveytî’nin Etkilendiği Mezhebler

H. Büveytî’nin Akaid Yönü

İ. Ehl-i Sünnet ve Ehl-i Rey Oluşumları Karşısında el-Büveytî’nin Tutumu

J. Büveytî’nin Etkileri

K. İmam Şâfiî’nin Mısır’daki Ders Halkasının Varisi Olarak Büveytî

L. Siyasi Duruşu

1. Mutezile Mezhebi ve Etkileri

2. Mihne Karşısında Büveytî

M. Vefatı

 

İKİNCİ BÖLÜM

BÜVEYTÎ’NİN ŞAFİÎ MEZHEBİNİN TEŞEKKÜLÜNDEKİ ROLÜ

I- FIKIH MEZHEBLERİNİN OLUŞUM SÜRECİ

A. Fıkıh Tanımı

B. Fıkhın Doğuşu ve Oluşumu

C. Fıkıh Ekollerinin Oluşumuna Tesir Eden Durumlar

1. Şehir Fakihleri ve Ekolleşme Temayülleri

2. Hadis Ekolü (Hicaz veya Medine) ve Temsilcileri

3. Re’y Ekolü (Irak veya Kûfe) ve Temsilcileri

II- ŞÂFİÎ MEZHEBİNİN TEŞEKKÜLÜ

A. İmam Şâfiî’nin Hayatı

B. Eserleri

1. el-Üm

2. er-Risâle fi’l-Usul

3. el-Hucce

4. el-Mebsut

5. Ahkâmü’l-Kur’an

6. İhtilafü’l-Hadis

7. Müsnedü’ş-Şâfiî 

8. Kitabu’l-Emâli

9. es-Sebk ve’r-Remy

C. Şâfiî Fıkıh Düşüncesinin (Cedid Dönemi) Yayılmasında Etkili Olan Diğer Öğrencileri

1. Ebu İbrâhim İsmail b. Yahya el-Müzenî (ö. 264/878)

a. Müzenî ile Büveytî’nin Arasıdaki Bazı Farklar

2. Rebi’ b. Süleyman el-Murâdî (ö. 270/884)

a. Ravi Olarak Rebi b. Süleyman el-Murâdî

3. Ebu Bekr Abdullah b. Zubeyr b. İsa el-Humeydî (ö. 219/834)

4. Muhammed b. Abdullah b. Abdilhakem (ö. 268/882)

5. Harmele b. Yahya et-Tücîbî (ö. 243/858)

6. Rebî’ b. Süleyman el-Cîzî (256/869)

7. Yûnus b. Abdüla’lâ es-Sadefî (170-264 h. /787-878 m.)

D. İmam Şâfiî’nin Metodolojisi

1. Kitab ve Sıhhatı Sabit Sünnet

2. İcmâ

3. Sahabi Kavli

4. Kıyas

E. Şâfiî Fıkıh Ekolünün Teşekkülü (Oluşum Süreci)

F. Şâfiî Fıkıh Ekolünün Yayılması

G. el-Üm’mün İmam Şâfiî’ye Aidiyeti ile İlgili İhtilaflar

III- BÜVEYTÎ’NİN USÛLÎ GÖRÜŞLERİ ve ŞÂFİÎ MEZ­HEBİNİN SİSTEMLEŞMESİNDEKİ ROLÜ

A. Şâfiî-Büveytî İlişkisi

B. Büveytî’nin Kur’an ve Sünnet Anlayışı

C. Büveytî’nin Hadisçiliği

D. Büveytî’nin İcmâ Anlayışı

E. Büveytî’nin Kıyas’a Bakışı

F. Büveytî’nin Sahabe Kavli İle İlgili Görüşleri

G. Büveytî’nin Usul Anlayışı Ve Deliller Hiyerarşisi

H. Büveytî’nin Taklid Anlayışı

İ. Büveytînin Kelâm Anlayışı

J. Mezhebin Oluşum ve Sistematize Edilmesinde Büveytî’nin Rolü

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

BÜVEYTÎ’NİN EL-MUHTASAR İSİMLİ ESERİNİN

SİSTEMATİĞİ VE İÇERİK ANALİZİ

I- İSLÂM HUKUK LİTERATÜRÜNDE MUHTASAR TÜRÜ VE ORTAYA ÇIKIŞI

A. Muhtasar Türünün Olumlu ve Olumsuz Yönleri

B. Şâfiî Mezhebi’nin İlk Dönem Muhtasarları

1. el-Büveytî’nin el-Muhtasar’ı

2. el-Müzenî’nin el-Muhtasar’ı

3. Rebi b. Süleyman el-Murâdî’nin el-Muhtasar’ı

4. Harmele b. Yahya et-Tucibî’nin el-Muhtasar’ı

5. Ebu’l-Velid Musa Ebi’l-Carud’un el-Muhtasar’ı

6. Ebu’l-Hasan el-Münzirî’nin el-Muhtasar’ı

II- BÜVEYTÎ’NİN EL-MUHTASAR’ININ YAZMA NÜS­HALARININ TANITIMI VE DEĞERLENDİRİLMESİ

A. Büveytînin Muhtasarının Önemi

B. el-Muhtasar’ın Mevcut Farklı Nüshaları

1. İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi Murad Molla Koleksiyonu El Yazma Nüshası

2. Kahire El-Yazma Nüshası

3. İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi (1078) Numaraya Kayıtlı El Yazma Nüshası

4. İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi (1079) Numaraya Kayıtlı El Yazma Nüshası

C. el-Muhtasar Yazmalarının Sistematiği ve İçeriği

1. Süleymaniye Kütüphanesi Murad Molla Koleksiyonu El Yazma Nüshası (“Muhtasar S”)

2. Mısır/Kahire El Yazma Nüshası (“Muhtasar M”)

3. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi (1078) Numarada Kayıtlı el-Muhtasar El Yazma Nüshası (“Muhtasar T1”)

4. Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi (1079) Numarada Kayıtlı el-Muhtasar El Yazma Nüshası (“Muhtasar T2”)

D. Mevcut Muhtasar Nüshalarında Müellif Kimliği ve Rivayet Farklılıkları İle İlgili İhtilaflar

1. el-Muhtasar’ın Müellif Kimliği

2. el-Muhtasar El Yazması Nüshalarının Rivayet Zinciri

E. el-Muhtasar’ın el-Büveytî’ye Nisbeti’nin Değerlendirilmesi

1. İlk dönem Eserlerinin Rivayet Yöntemi ve el-Muhtasar

2. el-Muhtasar’ın El Yazması Nüshaları Üzerin­deki (Ön Yüzündeki) Yazıların Müellife İşareti

3. el-Muhtasar’a Yapılan Atıflar’ın Eserin el-Büveytî’ye Ait Olduğunu Desteklemesi

F. Mevcut el-Muhtasar Nüshalarının Ana Nüshadan İstinsah Edildiğini Gösteren Karineler

G. el-Muhtasar’ın Rivayet Zincirinde el-Büvey­tî’nin İsminin Olmamasının Muhtemel Nedenleri

H- el-Muhtasar’da Fıkhî Konuların İşleniş Tarzı

III- El-MUHTASAR’IN İÇERİK ANALİZİ

A. el-Muhtasar Nüshalarının Kitap-Bab ve Konuları ile İlgili Hususlar (Kitap/Bab Sayıları ve Bazı Konular)

B. el-Muhtasar’ın El Yazması Nüshalarının “Kitab/Bab” İsimlendirmelerinin (Kitap/Bab Algısı) Nüshalara Göre Farklılaşması

1. el-Muhtasar’ın Bir Nüshasında “Bab Veya Kitap” Olarak Verilen Konunun, Diğer Nüshalarda Daha Farklı Bir Başlık İle Ele Alınması

2. el-Muhtasar’ın Bir Nüshasında “Bab” Olarak Geçen Bazı Konuların, Diğer Nüshalarda Sade Bir Konu Şeklinde Ele Alınması

C. el-Muhtasar Üzerine Sonraki Zamanlarda Yapılan Bazı Müdahaleler (İlaveler/Düzenlemeler)

1. En Eski Tarihli el-Muhtasar El Yazma Nüshasında (Süleymaniye Kütüphanesi Murad Molla Nüshası) Yer Alan Rivayet Zinciri ve Bu Rivayet Zincirinin Sonraki Tarihli el-Muhtasar Yazmalarındaki Durumu

a. En Eski Tarihli el-Muhtasar Nüshasının Rivayet Zinciri

b. En Eski Tarihli el-Muhtasar El Yazma Nüshasının Bablarında Yer Alan Rivayet Zincirinin Veya Rivayet Zincirindeki İsimlerden Bazılarının, Sonraki Dönem­lere Ait, Diğer el-Muhtasar El Yazma Nüshalarının Rivayet Zincirinde Yer Almadığı İle İlgili Bazı Hususlar

2. el-Muhtasar’ın Konuları İçerisinde Görüşleri Bulunan Bazı Âlimlerin, Sonraki Tarihli el-Muhtasar El Yazmala­rın­da, Görüşleriyle İlgili Ortaya Çıkan Bazı Farklılıklar---- 279

a. En Eski Tarihli el-Muhtasar Nüshası Konuları İçerisinde Bazı Yerlerde Geçen “Ebu Hatim”e Ait “İsmin” veya “Yorumun” Topkapı Sarayı Kütüphanesi Nüshalarında Hazfedilmesi

b. el-Muhtasar Nüshalarının Konuları (Siyer Bahsi) İçerisinde Geçen Bazı Yorumların Kime Ait Olduğu Konusunda Nüshalar Arasında Ortaya Çıkan Farklılık­lar

3. En Eski Tarihli el-Muhtasar Nüshasında (Süleymaniye Kütüphanesi Murad Molla El Yazması) Bulunmayıp Sonraki Tarihli el-Muhtasar Nüshalarına Yapılan İlave Şeklindeki Düzenlemeler

D. Âlimlerin İhtilaflarını İçeren el-Muhtasar’ın Bazı Bölümleri

E. el-Muhtasar’da er-Risâle (İmam Şâfiî’nin Günümüze Kadar Ulaştığı Bilinen İlk Usûl Eseri)

F. el-Muhtasar ile İlgili Bazı Mukayeseler

1. el-Muhtasar’ın Süleymaniye Kütüphanesi Murad Molla Bölümü El Yazması ile Bu Nüshanın Yakın Kopyası Şeklindeki Kahire Nüshasının Yüzeysel Mukayesesi

2. el-Muhtasar ile el-Üm Arasındaki Benzerlik ve Farklı-lıklar

a. Büveytî’nin el-Muhtasar’ında İmam Şâfiî’den Yapılan Aktarma Yöntemi İle el-Üm’de Rebi b. Süley­man el-Muradî’nin İmam Şâfiî’den Yaptığı Aktarma Yönteminin Karşılaştırılması

3. Büveytî’nin Muhtasarının Müzenî’nin Muhtasarı ile Mukayesesi

a. Sistematik Yapı Olarak

b. Bab ve Kitap Sayıları ve Düzenleri Açısından

c. İçerikleri ve İtimat Ettikleri Kaynaklar Açısından

d. el-Üm ile İlişkileri Açısından

e. Kitap ve Bab Dizilişleri Açısından

f. Rivayet Yöntemleri Açısından

g. er-Risâle ile İlişkileri Açısından

h. İmam Şâfiî’ye Muhalefeti ve Sadakati Açısın­dan

i. Önemleri Açısından

4. El-Büveytî’nin Muhtasarı ile el-Müzenî’nin Muhtasarı­nın Hukuki Yargıları Sunma Tarzlarının Farklı Olması

G. Şâfiîliğin el-Büveytî Modeli

H. İmam Şâfiî’nin Halefi Olmasına Rağmen Büveytî’nin Telif Ettiği el-Muhtasar’ın Şâfiî Ekolünde Arka Planda Kalmasının Muhtemel Nedenleri

İ. el-Muhtasar’da Sıklıkla Kullanılan “Qale eş-Şâfi’î” İbaresi Hakkında

J. el-Muhtasar’da Dikkate Alınan Şeri Kaynaklar

K. el-Muhtasar’ın Kaynaklar Hiyerarşisi

 

SONUÇ

BİBLİYOGRAFYA

DİZİN

EKLER