İslam ahlakının teorik altyapısı Kur’an-ı Kerim tarafından oluşturulurken, pratiğe uygulanışı Hz. Peygamber’in sünnet ve hadisleri ile sahabenin uygulamalarına dayanmaktadır. Kur’an’ın ahlak inşasındaki katkısı sadece teorik ve fikrî altyapı oluşturmakla ile sınırlı olmayıp o, kıssalar yoluyla pratik örnekler de sunmaktadır. Bu araştırmada biz, Kur’an’ın ahlak inşasında realist / makul bir tutum takındığı ve insan fıtratını gözeterek ahlaki yönlendirmeler yaptığı hipotezini inceleyip, ayetlerin bu hipotezi doğrulayıp doğrulamadığını ve doğruluyorsa bunun ne şekilde tezahür ettiğini ortaya koymaya çalıştık. Kur’an’ın ideal bir ahlak belirleyip bunu her şeye rağmen yerleştirmeye çalıştığı tezi de Kur’an’dan hareketle temellendirilebilir. Fakat bu iddia edildiğinde bile Kur’an’ın ideali gerçekleştirme yolunda insan tabiat ve psikolojisini gözetip gözetmediği sorusuna cevap aranmak zorundadır. Allah’ın Kur’an’da insan için uygun gördüğü iyi ahlakın insan fıtratı ve dünya şartları realitesiyle bağdaşmayan bir ideal, daha doğrusu bir ütopya olduğu savunulabilir mi? İnsan hayatını dönüştürmeyi amaçlayan bir mesajın idealist değil realist olması onun amaçları açısından daha makuldür.

İÇİNDEKİLER

ÖN SÖZ  

I. BÖLÜM

KUR’AN AHLAKININ ESASLARI  

1. İmtihan  

2. Özgürlük ve İhtiyar  

3. Yükümlülük ve Sorumluluk  

4. Müeyyide 

II. BÖLÜM

ALLAH’A İTAAT VE İSYANIN AHLAKİ YÖNÜ  

1. Allah’a İtaat Kapsamındaki Tutum ve Davranışlar  

1.1. İbadet  

1.2. Takva  

1.3. Zikir  

1.4. Şükür ve Hamd  

1.5. İhlas  

1.6. Tevbe ve İstiğfar  

1.7. Dua  

1.8. Tevekkül 

2. Allah’a İsyan Kapsamındaki Tutum ve Davranışlar  

2.1. Kendini Yeterli Görme ve Allah’a Karşı Büyüklenme  

2.2. Nankörlük  

2.3. Allah’tan Ümit Kesmek  

2.4. Allah’ın Adını İstismar Etmek  

2.5. Dinde Aşırı Gitmek  

III. BÖLÜM

İNSANLAR ARASI İLİŞKİLERDE ORTAYA ÇIKAN HUY VE DAVRANIŞLAR  

1. Güzel Huylar ve İyi Davranışlar  

1.1. Genel Olarak İyilik  

1.2. Doğruluk  

1.3. Adalet  

1.4. Emanete Riayet  

1.5. Ahde Vefa  

1.6. Cömertlik ve Yardım  

1.7. İyiliği Tavsiye Etmek ve Hayırda Yardımlaşmak 

1.8. Dostluk ve Sevgi  

1.9. İffet ve Hayâ  

1.10. Sabır, Sebat ve Tahammül  

1.11. Arabuluculuk  

1.12. Tevazu  

1.13. Af ve Hoşgörü  

1.14. Nezaket ve Görgü  

1.15. Güzel Sözlülük  

1.16. Yumuşak Huyluluk  

1.17. Merhamet  

1.18. Şecaat  

1.19. İtidal ve Ölçülülük  

1.20. İstişare  

1.21. Saygı  

1.22. İhtiyatlı Olmak  

1.23. Çalışkanlık  

1.24. Temizlik  

1.25. Barışçıl ve Geçimli Olmak  

2. Çirkin Huylar ve Kötü Davranışlar  

2.1. Genel Olarak Kötülük  

2.2. Yalan  

2.3. İftira  

2.4. Gıybet  

2.5. Alay  

2.6. Kötü Zan, Önyargı, Laf Taşıma, Yalan Haber, Teces-süs

2.7. Hile ve Aldatma  

2.8. Hıyanet 

2.9. Kibir  

2.10. Bencillik ve Tamahkârlık  

2.11. Cimrilik  

2.12. İsraf  

2.13. Haset  

2.14. Riya  

2.15. İyiliği Başa Kakmak  

2.16. İffetsizlik ve Fuhuş  

2.17. Çirkin Söz ve Sövme  

2.18. İkiyüzlülük  

2.19. Zulüm ve Haksızlık  

2.20. Bozgunculuk  

2.21. Adam Öldürme  

2.22. İçki, Kumar ve Rüşvet  

2.23. Hırsızlık  

2.24. Faiz ve Tefecilik  

2.25. Büyücülük  

SONUÇ  

BİBLİYOGRAFYA