Süfyan es-Sevrî, mezheplerin teşekkül etmeye başladığı hicrî II. Asırda iz bırakan, mezhep sahibi fıkıh alimlerinden birisidir. Sevrî’nin kendi adıyla anılan bu fıkhî mezhep hicri VII. Asra kadar varlığını devam ettirmiş ve zamanla çeşitli siyasî, sosyal vb. Sebeplerle etkisini yitirmiştir. Bişr el-Hafî, Hamdun el-Kessâr en-Neysâbûrî, Cüneyd el-Bağdâdî gibi önemli mutasavvıfların ve Dînever şehrinden bir grubun onun mezhebine tâbi olduğu söylenir. Süfyan es-Sevrî’nin, rivayet ettiği hadisler gibi fıkhî görüşleri de kısa zamanda bütün İslam dünyasına yayılmış ve onun adıyla anılan mezhep yaklaşık beş asır boyunca meşhur fıkıh mezheplerinden biri halinde varlığını sürdürmüştür. Sevrî mezhebi hicrî V. Yüzyıla kadar Bağdat ve çevresiyle Şam’da, hicrî VII. Yüzyıl sonlarında kadar Dinever, Kazvin, Cürcan, İsfahan ve Horosan bölgesinde özellikle Dinever ve çevresinde etkili olmuştur. Bu çerçevede Süfyan es-Sevrî’nin mezhebini benimseyenleri tanımlamak üzere “Sevrî” ya da “Süfyânî” nisbeleri yaygın bir biçimde kullanılmıştır.

Sevrî’nin fıkıhçılığının tesbit edilmesi, kaybolmuş olan bir mezhebin ortaya çıkarılmasına katkı sağlayacağı gi.i, fıkıh tarihi alanındaki önemli bir boşluğu da dolduracaktır. Günümüzde insanlar genelde dört mezhebin görüşlerine göre hareket etmektedirler. Süfyan es-Sevrî’nin mezhebinin ortaya çıkarılması, insanlar için daha rahatlatıcı düzenlemeler ortaya çıkaracağı gibi, yeni çıkan meseleler hakkında, dört mezhebin görüşlerinden farklı hükümlerin verilebilmesine, bu farklı hükümlerden özellikle de ihtiyaç durumlarında faydalanılabilmesine imkan sağlayacaktır.

 

İÇİNDEKİLER

 

KISALTMALAR

ÖNSÖZ         

 

GİRİŞ 

BİRİNCİ BÖLÜM    

SÜFYAN es-SEVRÎ’NİN YAŞADIĞI DÖNEM, HAYATI VE İLMÎ KİŞİLİĞİ   

1.1. SÜFYAN es-SEVRÎ’NİN YAŞADIĞI DÖNEM

1.1.1. SİYASAL DURUM    

1.1.1.1. Emeviler Dönemi      

1.1.1.2. Abbasiler Dönemi     

1.1.2. SOSYAL VE EKONOMİK DURUM

1.1.2.1. Emeviler Dönemi      

1.1.2.2. Abbasiler Dönemi     

1.1.3. İLMÎ DURUM           

1.1.3.1. Emeviler Dönemi      

1.1.3.2. Abbasiler Dönemi     

1.1.3.2.1. Tedvin Faaliyetleri 

1.1.3.2.2. Mezheplerin Teşekkülü     

1.2. SÜFYAN es-SEVRÎ’NİN HAYATI VE İLMÎ KİŞİLİĞİ         

1.2.1. HAYATI         

1.2.1.1. Nesebi ve Ailesi        

1.2.1.2. Doğumu ve Gençliği  

1.2.1.3. İlim Hayatı ve İlmî Yolculukları       

1.2.1.4. Vefatı

1.2.2. İLMÎ KİŞİLİĞİ           

1.2.2.1. Hadis İlmindeki Konumu      

1.2.2.2. Tefsir ve Kıraat İlmindeki Konumu  

1.2.2.3. Kelam İlmindeki Konumu     

1.2.2.4. Tasavvuf İlmindeki Konumu

1.2.2.5. Fıkıh İlmindeki Konumu       

1.2.3. HOCALARI    

1.2.3.1. HADİS İLMİNDEKİ HOCALARI 

1.2.3.1.1. Habîb b. Ebî Sâbit (ö.119/748)      

1.2.3.1.2. Cebele b. Suhaym (ö.125/744)       

1.2.3.1.3. Sa’îd b. Mesrûk es-Sevrî (ö.126/755)        

1.2.3.1.4. Asım b. Süleyman el-Ahvel el-Basrî (ö.142/759)  

1.2.3.1.5. Ebû İshak el-Bahlî el-Kûfî (ö.144/761)      

1.2.3.1.6. Ca’fer es-Sâdık (ö.148/765)           

1.2.3.2. FIKIH İLMİNDEKİ HOCALARI  

1.2.3.2.1. Hammâd b. Ebî Süleyman (ö.120/738)      

1.2.3.2.2. Ebû İshak es-Sebîi (ö.128/746)      

1.2.3.2.3. Osman b. Asım el-Esedî Ebû Hüseyn el-Kûfî (128/746)  

1.2.3.2.4. Süleyman b. Mehrân el-A’meş (ö.148/765)          

1.2.3.2.5. Abdurrahman b. ’Amr el-Evza’î (ö.157/774)        

1.2.4. ÖĞRENCİLERİ          

1.2.4.1. Şu’be b. Haccac b. Verd el-Ezdî (ö.160/777)

1.2.4.2. İbrahim b. Edhem b. Mansûr b. Yezîd (ö.162/779)  

1.2.4.3. Abdullah b. Mübarek b. Vâdıh el-Mervezî (ö.181/798)       

1.2.4.4. Fudayl b. ’Iyâz b. Mes’ûd Et-Temîmî el-Yerbûî (ö.187/804)          

1.2.4.5. Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî (ö. 189/805)         

1.2.4.6. Hafs b. Gıyas (ö.195/811)    

1.2.4.7. Veki’ b. el-Cerrah (ö.197/813)          

1.2.4.8. Süfyan b. ’Uyeyne b. Ebî İmrân (ö.198/815)           

1.2.4.9. Abdurrahman b. el-Mehdî b. Hasan (ö.198/815)      

1.2.4.10. Yahya b. Sa’îd el-Kattân et-Temîmî (ö.198/815)   

1.2.4.11. Abdürrezzak b. Hemmâm b. Nâfi’ es-San’ânî (ö.211/827)

1.2.4.12. Muhammed b. Yusuf el-Firyâbî (ö.212/827)          

1.2.4.13. Mûsâ b. Mes’ûd el-Hindî (ö.220/834)       

1.2.5. ESERLERİ       

1.2.5.1. Telif Ettiği Eserleri    

1.2.5.1.1. et-Tefsîr     

1.2.5.1.2. el-Câmi’u’l-Kebîr fi’l Fıkh ve’l-İhtilâf       

1.2.5.1.3. el-Câmi’u’s-Sağîr   

1.2.5.1.4. el-Ferâiz     

1.2.5.1.5. Kitâbu’l-İ’tikâd      

1.2.5.1.6. Kitâbu Süfyan ’an İbn Cüreyc       

1.2.5.1.7. Risâle İlâ ’Abbâd b. ’Abbâd el-Ersûfî        

1.2.5.1.8. Risâle İlâ Osman b. Zâide  

1.2.5.1.9. Kitâbu Mev’ızati Süfyani’s-Sevrî 

1.2.5.1.10. Vasiyyetü İlâ Ali b. Hüseyin       

1.2.5.2. Sevrî’nin Eserleri İle İlgili Değerlendirme      

1.2.6. DÖNEMİNDEKİ ALİMLERİN SÜFYAN es-SEVRÎ HAKKINDAKİ DÜŞÜNCELERİ  

 

İKİNCİ BÖLÜM      

SÜFYAN es-SEVRÎ’NİN USÛL DÜŞÜNCESİ       

2.1. SÜFYAN es-SEVRÎ’NİN USÛLÜNDE ETKİLİ OLAN ALİMLER VE EKOLLER  

2.1.1. SÜFYAN ES-SEVRÎ’NİN USÛLÜNDE ETKİLİ OLAN ALİMLER VE FIKIH ANLAYIŞLARI 

2.1.1.1. Abdullah b. Mes’ûd ve Fıkıh Anlayışı (ö.32/652)   

2.1.1.2. İbrahim en-Neha’î ve Fıkıh Anlayışı (ö.96/715)       

2.1.1.3. İbn Şübrüme ve Fıkıh Anlayışı (ö.144/761) 

2.1.1.4. İbn Ebî Leyla ve Fıkıh Anlayışı (ö.148/765)

2.1.2. SÜFYAN ES-SEVRÎ’NİN USÛLÜNDE ETKİLİ OLAN EKOLLER

2.1.2.1. Irak/Kûfe Ekolü        

2.1.2.2. Medine/Hicaz Ekolü 

2.1.2.3. SÜFYAN ES-SEVRÎ’NİN SAHİP OLDUĞU EKOL HUSUSUNDA DEĞERLENDİRME        

2.2. SÜFYAN es-SEVRÎ’NİN USÛLÜNDE ŞER’Î DELİLLER      

2.2.1. KİTAB

2.2.1.1.Kur’an’ın Şâzz Rivayetlerinin Hükmî Değeri

2.2.2. SÜNNET         

2.2.2.1. Ravîde Aranan Şartlar           

2.2.2.2. Sika Ravînin Rivayetlerdeki Ziyadesi İle Amel Etme Şartı  

2.2.2.3. Rivayetlerin Kabulünde Aranan Şartlar        

2.2.2.4. Mürsel Hadisle Amel Edilmesi         

2.2.2.5. Meşhur Hadisle Ayetlerin Tahsîs Edilmesi  

2.2.2.6. Senedi Sağlam Olup Kıyasa/Asla Aykırı Olan Haber-i Vâhidle Amel Edilmesi       

2.2.2.6.1. Haber-i Vâhidle Kur’ân’ın Tahsîsi 

2.2.2.6.2. Haber-i Vâhidin Umûmu Belvâya Aykırı Olması  

2.2.2.6.3. Genel İlkelere Aykırı Olan Sahih Haber-i Vâhidle Amel Edilmesi 

2.2.3. İCM  

2.2.4. KIYAS 

2.2.5. İSTİHSÂN       

2.2.6. SEDD-İ ZERÂİ’          

2.2.7. MESÂLİH-İ MÜRSELE         

2.2.8. İSTİSHÂB       

2.2.9. ÖRF     

2.2.10. SAHABE KAVLİ      

2.2.11. ŞER’U MEN KABLEN     

2.3. SÜFYAN es-SEVRÎ’NİN USÛLÜNÜN KARAKTERİSTİK YAPISI

2.3.1. NASS MERKEZLİLİK           

2.3.1.1. Nassların Otoritesi

2.3.1.2. Nassların Akla Uygunluğu    

2.3.1.3. Nassları Selefin Anladığı Şekilde Yorumlamak         

2.3.1.4. Nassın Delaletini Kıyasa Öncelemek

2.3.1.5. Nassın Lafzına Birebir Bağlı Kalmamak

2.3.1.6. Nassları Ta’lîl Etmek

2.3.1.7. Nasslar Arasındaki Teâruz Görüntüsünü Gidermek

2.3.2. KOLAYLAŞTIRMA  

2.3.2.1. Ruhsat Hükümlere Tâbî Olma          

2.3.2.2. Şer’î Hilelerin Meşrûluğu      

2.3.2.3. Fıkhî İhtilafların Kolaylık Olarak Görülmesi

2.3.2.4. Kolaylaştırma İlkesinin Fürû’u Fıkıhta Uygulanışı  

2.3.3. BİREYİN KASDINI ÖNCELEME    

2.3.3.1. Tehdid/İkrâh Altındaki Tasarruflarda           

2.3.3.2. Unutularak Yapılan İşlerde   

2.3.4. Şüphe ve Hatanın Hükmü Hafifletmesi           

2.3.4.1. Şüpheli Durumların Hükme Etkisi    

2.3.4.2. Hatanın Hükme Etkisi       

   

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM  

SÜFYAN es-SEVRÎ’NİN FIKHî GÖRÜŞLERİ       

3.1. İBADETLER ALANINDAKİ GÖRÜŞLERİ   

3.1.1. TEMİZLİK VE ÇEŞİTLERİ   

3.1.1.1. SULAR         

3.1.1.2. Necâset Sayılan Bazı Durumlardan Temizlenme      

3.1.1.3. ABDEST      

3.1.1.3.1. Abdestin Şartları    

3.1.1.3.2. Abdesti Bozan ve Bozmayan Durumlar    

3.1.1.4. MESTLER ÜZERİNE MESHETME          

3.1.1.5. GUSÜL         

3.1.1.6. TEYEMMÜM         

3.1.1.7. KADINLARIN ÖZEL DURUMLARI VE BUNLARDAN TEMİZLENME      

3.1.2. NAMAZ         

3.1.2.1. Namaz Vakitleri        

3.1.2.2. Ezan ve Kâmet          

3.1.2.3. Namazdaki Fiillerle İlgili Durumlar   

3.1.2.4. Vitir Namazı ve Kunut         

3.1.2.5. Cuma Namazı           

3.1.2.6. Bayram Namazları    

3.1.2.7. Yolculukta Namaz    

3.1.2.8. Cemaatle Namaz       

3.1.2.9. Tilavet Secdesi          

3.1.2.10. Sehiv Secdesi           

3.1.2.11. Cenaze İle İlgili Durumlar   

3.1.3. ZEKÂT           

3.1.3.1. Hayvanların Zekâtı   

3.1.3.2. Zirâî Ürünlerin Zekâtı           

3.1.3.3. Altın ve Gümüşün Zekâtı     

3.1.3.4. Ticari Malların Zekâtı           

3.1.3.5. Definenin Zekâtı       

3.1.3.6. Ortakların Zekâtı      

3.1.3.7. Çocuğun ve Delinin Malının Zekâtı  

3.1.3.8. Borç-Alacak ve Zekât İlişkisi           

3.1.3.9. Zekâtın Sarf Yerleri   

3.1.3.10. Fıtır Sadakası          

3.1.4. ORUÇ  

3.1.4.1. Özürlünün Orucu      

3.1.4.2. Oruçlu İken Haram ve Mekruh Olan Durumlar        

3.1.4.3. Orucun Kazası          

3.1.4.4. İ’tikâf

3.1.5. HAC    

3.1.5.1. Mîkat Yerleri

3.1.5.2. İhramlıya Mübah Olan ve Olmayan Şeyler  

3.1.5.3. Hac Menâsiki

3.1.5.4. Umrenin Hükmü       

3.1.6. KURBAN        

3.2. BORÇLAR HUKUKU ALANINDAKİ GÖRÜŞLERİ

3.2.1. AKİTLER        

3.2.1.1. Alışverişte Muhayyerlikler

3.2.1.2. Kiralama        

3.2.1.3. Velâyet          

3.2.1.4. Borç Verme/Karz      

3.2.1.5. Ödünç Verme/Âriyet

3.2.1.6. Rehin

3.2.1.7. Kefâlet          

3.2.1.8. Vekâlet          

3.2.1.9. Emanet          

3.2.1.10. Teberrû ve Hibe      

3.2.2. AKİTLERDEKİ ŞARTLAR   

3.2.2.1. Akidlerde Geçerli Olan Şartlar          

3.2.2.2. Akitlerde Geçersiz Olan Şartlar        

3.2.3. SATIŞ TÜRLERİ        

3.2.3.1. Kârlı Satış     

3.2.3.2. Döviz Satışı  

3.2.3.3. Götürü Satışı 

3.2.4. YASAK İŞLEMLER   

3.2.4.1. Faiz ve İlleti  

3.2.4.2. Îne Satışı       

3.2.5. ORTAKLIKLAR

3.2.5.1. Vücûh Şirketi

3.2.5.2. İnan Şirketi    

3.2.5.3. Mufavada Şirketi      

3.2.5.4. Mudarabe Şirketi      

3.2.5.5. Müsakat        

3.2.5.6. Gayrimüslim İle Ortaklık      

3.2.6. SATIMA KONU OLAN MAL İLE İLGİLİ DURUMLAR 

3.2.6.1. Malın Bilinmezliği    

3.2.6.2. Teslim Alınmadan Satın Alınan Malda Tasarruf Yapmak    

3.2.6.3. Maldaki Fazlalığın Tazmin Edilmesi

3.2.6.4. Vadeli Satılan Malın İflas Etmiş Olan Borçludan Geri Alınması      

3.2.6.5. Bedeli Ödenen Ürünün Zararının Tazmin Edilmesi  

3.2.6.6. Malın Bir Kısmının İstisnâ Edilerek Satılması          

3.3. AİLE HUKUKU ALANINDAKİ GÖRÜŞLERİ          

3.3.1. NİKÂH

3.3.1.1. Nikâhın Sıhhat Şartları          

3.3.1.2. Kadının Nikâhtan Doğan Mâlî Hakları         

3.3.1.2.1. Mehir         

3.3.1.2.2. Nafaka ve Süknâ    

3.3.2. Süt Emzirmenin Evliliğe Etkisi

3.3.3. BOŞANMA/TALAK 

3.3.3.1. Sünnete Uygun Olmayan Boşama    

3.3.3.2. Dönüşü Kolay Olan Boşanma          

3.3.3.3. Sarhoşun Boşaması   

3.3.3.4. Tehdit/İkrah Altındaki Kişinin Boşaması     

3.3.3.5. Boşanmada Ta’likin Geçerlilik Şartları         

3.3.3.6. Kadının Tazminat Ödeyerek Boşanması      

3.3.3.7. Erkeğin Eşine Yaklaşmamaya Yemin Etmesi

3.3.3.8. Zina İsnadı Sonucunda Eşlerin Lanetleşmeleri          

3.3.3.9. Boşanma Sonrasında Kadının İddet Beklemesi         

3.3.3.10. Boşanmış Eşlerin Çocuklarının Bakımı       

3.4. YARGILAMA HUKUKU ALANINDAKİ GÖRÜŞLERİ      

3.4.1. İSPAT YOLLARI       

3.4.1.1. Şahitlik          

3.4.1.2. Yemin

3.4.1.3. Bulgu/Karîne 

3.4.1.4. Hak Sahibi Olma       

3.4.1.5. Kur’â 

3.4.1.6. Davacının İddiasıyla Beraber Yemini

3.4.1.7. İtiraf/İkrar     

3.4.2. HÜKÜM VERME      

3.4.2.1. Hükmün Kaynakları 

3.4.2.2. Zahire Göre Hüküm Verme  

3.4.2.3. Gıyaben Hüküm Verme        

3.4.2.4. Hakimin Hükmünün Bozulması       

3.5. CEZA HUKUKU ALANINDAKİ GÖRÜŞLERİ        

3.5.1. HADD CEZASI GEREKTİREN SUÇ VE CEZALAR         

3.5.1.1. Hırsızlık Haddi         

3.5.1.2. Zina Haddi    

3.5.1.3. İçki ve Uyuşturucu Madde Kullanma Haddi

3.5.1.4. İftira Haddi   

3.5.1.5. Eşcinsellik Haddi      

3.5.1.6. Yol Kesme Haddi      

3.5.1.7. Dinden Dönme Haddi           

3.5.2. CİNAYETLER

3.5.2.1. Cinayet Suçları          

3.5.2.2. Cinayetlere ve Müessir Fiillere Verilebilecek Cezalar          

3.5.2.2.1. Kısas          

3.5.2.2.2. Diyet ve Erş           

3.5.2.3. Cinayeti Azmettirme

3.5.2.4. Organize Olarak İşlenen Cinayetler  

3.5.2.5. Müessir Fiillerin Organize Olarak İşlenmesi

3.5.2.6. Âkilenin Tazmînat Yükümlülüğü      

3.5.2.7. Kasâme

3.5.2.8. Cezaları Düşürmede Affın Etkisi      

3.6. MİRAS HUKUKU ALANINDAKİ GÖRÜŞLERİ      

3.6.1. MİRASIN KAPSAMI

3.6.2. MİRASÇI OLMANIN SEBEPLERİ  

3.6.2.1. Kan Hısımlığı/Karâbe

3.6.2.2. Nikâh

3.6.2.3. Velâ   

3.6.3. MİRASÇI OLMANIN ŞARTLARI   

3.6.3.1. Mûrisin Ölümü         

3.6.3.2. Mûris Öldüğünde Vârisin Hayatta Olması   

3.6.3.3. Vârisin Canlı Olarak Doğması           

3.6.3.4. Mirasa Engel Bir Durumun Olmaması/Mevâni’ul-İrs          

3.6.3.4.1. Kölelik       

3.6.3.4.2. Öldürme/Katl         

3.6.3.4.3. Din Farklılığı          

3.6.3.4.4. Ülke Ayrılığı          

3.6.3.4.5. Verâsetten Menedilenin Başkasını Engellemesi     

3.6.4. VÂRİSLER VE MİRASTAKİ PAYLARI      

3.6.4.1. Ashâb-ı Ferâiz          

3.6.4.2. Asabeden Olan Vârisler        

3.6.4.2.1. Asabe-i Nesebiyye

3.6.4.2.2. Asabe-i Sebebiyye 

3.6.4.3. Zevi’l-Erhâm 

3.6.5. ’AVL    

3.6.6. RED     

3.6.7. HACB  

3.7. ULUSLARARASI HUKUK ALANINDAKİ GÖRÜŞLERİ   

3.7.1. Müslüman Ülkesindeki Gayrimüslimler

3.7.1.1. Harbîler         

3.7.1.2. Zimmîler       

3.7.2. Gayrimüslimlerden Alınan Vergiler     

3.7.2.1. Haraç ve Cizye         

3.7.3. Dinden Dönme 

3.7.4. Gayrimüslime Karşılık Müslümanın Öldürülmesi       

3.7.5. Dâru’l-Harp’teki Öldürme       

3.8. DİĞER KONULARDAKİ GÖRÜŞLERİ         

3.8.1. AVLANMA VE HAYVAN KESİMİ 

3.8.2. YİYECEKLER 

3.8.3. YEMİN

3.8.4. KEFFÂRETLER         

3.8.5. ADAK/NEZİR 341

3.8.6. KARABORSACILIK/İHTİKÂR       

3.8.7. ÖN ALIM HAKKI/ŞÜF’A    

3.8.8. BULUNTU MAL/LUKATA 

3.8.9. KAYIP EŞ/MEFKÛD 

3.8.10. VASİYYETLER        

SONUÇ         

KAYNAKÇA