Bir bütün olarak insanı ve evreni kuşatan İslam dini, hukuk kaideleriyle insanın dünya hayatına müdahil olmuş, ahlaki ve vicdani emirleriyle de varlığın gaybi boyutlarına ışık tutmuştur. Bu hususiyeti nedeniyle hem zaman ve mekân aşkın ilkeleri hem de zaman mekân kayıtlı hükümleri bünyesinde mezcedebilmiştir. Başka hiçbir hukukî, felsefi sistemde görülemeyen bu hususiyet onun insanlık âleminde kıymetli bir yer edinmesine vesile olmuştur.

İki binlerin dünyasında çocuklar artık büyüklerinin anlamadıkları bir dille konuşmakta, görmedikleri oyunları oynamakta, anlayamadıkları hareketler yaparak bilgisayardan şaşılası görseller ve medyalarla buluşabilmektedir.

Hal böyle iken, ilim yolunun garip yolcuları olarak bizlerin bu değişimin dışında kalıp, ümmet bilgisayar, tablet, telefon başında ömür geçirirken onlara kara kaplı kitaplarla din anlatmaya çalışmak hem imkânsız hem de anlamsız görünmektedir.

Bu nedenle neredeyse bütün bir insanlık “elektronik dünya (digital/virtual world)” denilen ilişki ve algının içerisinde iken, her zaman ve mekânın kuşatıcısı İslam’ın ilim adamlarının bu dünyada yaşayan insanoğlunun başıboş olmadığını beyan etmesi ve bu beyanını da akıl, mantık ve ilim çerçevesinde delillendirmesi gerekmektedir. Araştırmamız işte bu düşüncenin ürünüdür.

 

 

İÇİNDEKİLER

 

KISALTMALAR

ÖN SÖZ

 

GİRİŞ

I.    ARAŞTIRMANIN AMAÇ VE ÖNEMİ

II.   ARAŞTIRMANIN KONUSU VE SINIRLARI

III.  ARAŞTIRMANIN KAYNAKLARI

IV.  ARAŞTIRMANIN SUNUMU VE YÖNTEMİ

 

BİRİNCİ BÖLÜM

İSLAM HUKUKUNDA BORÇ, MAL, MÜLKİYET, AKİT KAVRAMLARI VE SATIM AKİTLERİ

I.    İSLAM TİCARET HUKUKU AÇISINDAN BORÇ KAVRAMI VE BORCUN UNSURLARI

A.   Borç Kavramı

B.   Borcun Unsurları

1.   Borcun Tarafları

2.   Borcun Konusu

3.   Borcun Kaynakları

II.   MAL KAVRAMI VE ÇEŞİTLERİ

A.   Mal Kavramı

B.   Mal-Menfaat Ayrımı

C.  Fıkhî Açıdan Mal Çeşitleri

1.   Mütekavvim-Gayri Mütekavvim Mal

2.   Menkul-Gayrimenkul Mal

3.   Mislî-Kıyemî Mal

D.  Elektronik Ortamda Satılan Malların Tasnifi

1.   Maddî-Gayri Maddî Mal

2.   Âdî-Nitelikli Mal

3.   Fıtrî-Gayri Fıtrî Mal

III.  MÜLKİYET TEORİSİ VE MÜLKİYET ÇEŞİTLERİ

A.   Mülkiyet Teorisi

B.   Mülkiyet Çeşitleri

1.   Mevzuu Bakımından Mülk Çeşitleri

2.   Şekil Bakımından Mülk Çeşitleri ve Sebepleri

IV.  İSLAM HUKUKUNDA AKİT TEORİSİ

A.   Akit Kavramı

B.   Akit Çeşitleri

1.   Hukukî Sonuçları Açısından Akdin Çeşitleri

2.   Hüküm İtibariyle Akit Çeşitleri

3.   Karşılığı Olması Açısından (İvaz) Akit Çeşitleri

4.   Yürürlülük Açısından Akit Çeşitleri

5.   Zamana Bağlılık Açısından Akit Çeşitleri

C.  Akdin Unsurları

1.   İrade Beyanı (İcap ve Kabul)

a.   İrade Beyanının Çeşitleri

i.    Söz

ii.    Yazı

iii.   İşaret

iv.  Sükût

2.   Akdin Tarafları

a.   Ehliyet

i.    Ehliyet Çeşitleri

a)   Vücub Ehliyeti

b)   Eda Ehliyeti

ii.    Ehliyeti Etkileyen Durumlar

a)   İkrah

b)   Akıl Hastalığı

c)   Sarhoşluk

d)   Uyku

e)   Bilinç Kaybı

f)    Bunama

g)   Sefeh

h)   Gaflet

i)    Borç

iii.   Velayet

iv.  Vekâlet

v.   Yetkisiz Temsil

b.   Tek Taraflı Akitler

3.   Akdin Mahalli ve Mahallin Taşıması Gereken Şartlar

a.   Akdin Mahallinin Mevcut Olması

b.   Akdin Mahallinin Akde Uygun Olması

c.   Akdin Mahallinin Muayyen Olması

D.  Akdin Şartları

1.   Akdin Kuruluş (İn’ikâd) Şartları

a.   Akit Ehliyeti

b.   İrade Beyanının Karşılıklı ve Uygun Olması

c.   Akdin Konusunun Hukuka Uygun Olması

2.   Akdin Geçerlilik (Sıhhat) Şartları

3.   Akdin Yürürlülük (Nefaz) Şartı

4.   Akdin Lüzum Şartları

E.   Akdin Hükümsüzlüğü (Butlân Teorisi)

F.   Akdin Hükmü

1.   Rıza, İhtiyar ve Bunları Etkileyen Şeyler

a.   Hata (Galat)

b.   Aldatma (Tedlis-Hile)

c.   Zorlama (İkrah)

2.   Aldatılma (Ğabn ve Ğarar)

3.   Muhayyerlikler

a.   Meclis Muhayyerliği

b.   Şart Muhayyerliği

c.   Görme Muhayyerliği

d.   Ayıp Muhayyerliği

V.   KLASİK FIKIH TASNİFİNDE SATIM AKİTLERİ

A.   Musâveme

B.   Murabaha

C.  Tevliye

D.  Vedia

E.   Selem

F.   İstisna (Sipariş)

G.  Bey’u’l-Vefâ

 

İKİNCİ BÖLÜM

İSLAM HUKUKU AÇISINDAN E-TİCARET

I.    TARİHİ SÜREÇTE TİCARET ve E-TİCARET

A.   Klasik Ticaret

B.   Modern Ticaret

C.  Elektronik Ticaret

II.   ELEKTRONİK ORTAM KAVRAMI VE KAPSAMI

III.  E- MÜLKİYET KAVRAMI

A.   E-Mülkiyetin Mahiyeti ve Çeşitleri

1.   Telif Hakları

2.   Temsil Hakları

3.   Lisans Hakları

B.   E-Mülkiyetin Oluşumu ve Sebepleri

1.   Emek

2.   Mülkiyet Nakledici Akitler

3.   Miras

C.  E-Mülkiyetin Korunması

1.   E-Ürünlerin Korunması

a.   Telif Hakkı

b.   Tescil Hakkı

c.   Patent Hakkı

2.   Menfaatlerin Korunması

IV.  PARA VE ELEKTRONİK PARA

V.   E-AKİTLER ve UNSURLARI

A.   Elektronik Vasıtalarla İrade Beyanı

1.   İrade Beyanında Kullanılabilecek Vasıtalar

2.   İrade Beyanının Kaynağını Tespit İçin Kullanılabilecek Yöntemler

3.   İrade Beyanında Bulunanı Diğer Kişilerden Ayırt Etmek İçin Kullanılan Yöntemler

a.   Gizli Bir Bilgiyi Paylaşmak

b.   Biyometrik Veri Kullanma

c.   Elektronik İmza

B.   E-Ticarette Taraflar

1.   İşyeri-Müşteri Arasında Yapılan Akitler

2.   İşyeri-İşyeri Arasında Yapılan Akitler

3.   Müşteri-Müşteri Arasında Yapılan Akitler

C.  E-Ticarette Akdin Mahalli ve İlgili Durumlar

1.   Elektronik Ürünler

a.   Yazılımlar

b.   Yazı ve Belgeler

c.   Görseller

d.   İşitseller

e.   Video ve Sinema Eserleri

f.    Oyunlar

g.   Bilgi

2.   Somut Ürünler

3.   Hak ve Yetkiler

4.   Hizmetler

5.   Akdin Mahalli İle İlgili Durumlar

a.   Akde Konu Olan Mal, Ürün veya Hizmetin Var Olması (Mevcudiyet)       

b.   Akde Konu Olan Mal, Ürün veya Hizmetin Hukuka Aykırı Olmaması       

c.   Akde Konu Olan Mal, Ürün veya Hizmetin Teslim Edilebilir Olması (Muayyenlik)   

D.  E- Ticarette Güvenliğin Sağlanması

1.   Güvenlik Tehditleri

2.   Güvenlik Önlemleri

E.   E-Akitlerde Muhayyerlikler

1.   Görme Muhayyerliği

2.   Ayıp Muhayyerliği

3.   Aldatılma Muhayyerliği (Ğabn ve Ğarar)

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

FIKHÎ HÜKÜMLER AÇISINDAN E-TİCARET

I.    E-TİCARETİN FIKHİ MAHİYETİ

II.   ELEKTRONİK ÜRÜNLERİN ALIM SATIM ve PAYLAŞILMASI

A.   Yazılımların Alım Satım ve Paylaşılması

1.   Yazılımların Telif Hakları

2.   Yazılımların Alım Satımı İle İlgili Fıkhî Mülahazalar

3.   Yazılımların Lisanslanması

4.   Yazılımların Paylaşılması

B.   Yazı, Kitap, Makale vb. Ürünlerin Alım Satım ve Paylaşılması

1.   Sosyal Medya Paylaşımlarının Hukuki Mahiyeti

2.   Telif Edilmiş Eserlerin Alım-Satım ve Paylaşımı

C.  Görsellerin Alım Satım ve Kullanımı

1.   Resim ve Fotoğrafların Alım Satım ve Kullanımı

2.   Ürün Görsellerinin Kullanımı

D.  Sesli Verilerin Alım Satım ve Paylaşılması

1.   Musiki (Müzik) Eserlerinin Alım Satım ve Paylaşılması

2.   Sesli Kitapların Alım Satım ve Paylaşılması

3.   Ses Kayıtlarının ve Eserlerinin Alım Satım ve Paylaşılması

E.   Video ve Sinema Eserlerinin Alım Satım ve Paylaşılması

F.   Dijital Oyunların Alım Satım ve Paylaşılması

1.   Dijital Oyunların Alım Satımı

2.   Dijital Oyunların İçerisinde Gerçekleştirilen Alım-Satım İşlemleri    

3.   Dijital Oyunlarda Reklam Sunumu

4.   Dijital Oyun Unsurlarının Gerçek Dünyada Alım Satımı

G.  Bilginin Alım Satım ve Paylaşılması

III.  SOMUT MAL VE EŞYALARIN ELEKTRONİK ORTAMDA ALIM SATIMI       

A.   Somut Ürünlerin Satım Aşamaları

1.   Ürün Sunumu

2.   Ürün Siparişi

3.   Ürün Bedelinin Satıcıya Aktarımı

4.   Ürünün Alıcıya Teslimi

B.   Somut Ürünlerin Çeşitlerine Göre Satım Akitleri

1.   Menkul Kıymetlerin Elektronik Ortamda Alım Satımı

2.   Gayrimenkul Malların Alım Satımı

3.   Misli Malların Alım Satımı

4.   Kıyemî Malların Alım Satımı

5.   Gayri Mütekavvim Mal ve Hizmetlerin Alım Satımı

IV.  ELEKTRONİK ORTAMDA KURULAN HİZMET AKİTLERİNE DAİR FIKHİ MÜLAHAZALAR      

A.   Hizmet Unsurları

1.   Hizmet Şartları

2.   Hizmet Süresi

3.   Hizmet Kalitesi

4.   Hizmet Bedeli

B.   Hizmet Çeşitleri

V.   E-TİCARETİN FER’Î UNSURLARINA DAİR MÜLAHAZALAR

A.   Elektronik Para Transfer Sistemleri

B.   E-Para

C.  Elektronik Pazarlama

D.  Reklam

E.   Değer Algısı

F.   Manevi Tutum

G.  Marka

H.  Satış Sonrası Ürün Hizmetleri

İ.    Müşteri-Firma İlişkileri

VI.  ELEKTRONİK ORTAMDA KURULAN SATIM AKİTLERİ VE ÇEŞİTLERİ       

A.   Klasik Tasnife Göre Elektronik Ortamda Kurulan Alım-Satım Akitleri              

B.   E-Ticarette Kurulan Satım Akitlerinin Tasnifi

1.   Alıcıların Niteliğine Göre Akitler

a.   Tek Şahıs İle Yapılan Akitler

b.   Topluluk İle Yapılan Akitler

2.   Ürün Bedelinin Teslim Edilme Şekline Göre Satım Akdi Çeşitleri   

a.   Peşin Ödemeli Akitler

b.   Taksit Ödemeli Akitler

c.   Ürünün Teslimi Esnasında Ödemeli Akitler

d.   Sonradan Ödemeli Akitler

3.   Ürün Bedelinin Teslim Edildiği Şahsa Göre Akit Çeşitleri

a.   Ürün Bedelinin Satıcıya Teslim Edildiği Akitler

b.   Ürün Bedelinin Üçüncü Bir Şahsa Teslim Edildiği Akitler

4.   Ödeme Vasıtalarına Göre Akit Çeşitleri

a.   Havale İle Ödemeli Akitler

b.   Kredi Kartı İle Ödemeli Akitler

c.   E-Para İle Ödemeli Akitler

d.   Çevrimiçi Edim Borcu İle Yapılabilen Akitler

5.   Fiyatın Sabitliği Açısından Satış Akitleri

a.   Sabit Fiyatlı Satış

b.   Değişken Fiyatlı Satış

c.   Açık Artırmalı Satışlar

6.   Ürünün Görülme Zorunluluğu Açısından Akit Çeşitleri

a.   Ürünün Gerçek Ortamda Görülmesinin Zorunlu Olduğu Akitler  

b.   Ürünün Gerçek Ortamda Görülmesinin Zorunlu Olmadığı Akitler

7.   Ürünün-Hizmetin Teslim Edilişine Göre Akit Çeşitleri

a.   Ürünün Alıcıya Teslim Edildiği Akitler

b.   Ürünün Satıcıdan Teslim Alındığı Akitler

c.   Ürünün Elektronik Cihaza İndirildiği Akitler

d.   Ürünün-Hizmetin Çevrimiçi Kullanıldığı Akitler

8.   Alıcı-Satıcı İlişkisine Göre Akit Çeşitleri

a.   Aracısız Yapılan Akitler

b.   Ödemede Aracılık Yapılan Akitler

c.   Ürün-Hizmet Tesliminde Aracılık Yapılan Akitler

d.   Tarafların Buluşmasında Aracılık Yapılan Akitler

9.   Lisansın Mahiyetine Göre Akitler

VII.    E-TİCARETE DAİR GENEL DEĞERLENDİRME VE MODERN HUKUKLA MUKAYESE

 

SONUÇ

KAYNAKÇA

İNDEKS