Hukuk tarihi boyunca af kadar tartışma konusu yapılmış çok az hukuk müessesesi vardır. Adalet sisteminde merhamet duygusuna yer vermek gerekir mi? Topluma, bireylere ve insanî değerlere karşı acımasızca suç işleyenler affedilerek cezadan kurtulurlarsa toplumsal barış ve huzuru korumak mümkün olur mu? Bireylere karşı işlenen suçları devletin affetmesi, suç ve ceza siyaseti açısından isabetli midir? Bu ve benzeri pek çok soru günümüz af hukukunun hâlâ çok önemli tartışma konularıdır. Ülkemizde çıkarılan af kanunlarının, toplumun adalete olan güvenini nasıl zedelediğini ve her seferinde nasıl bir toplumsal travmaya neden olduğunu yaşayarak bilmekteyiz. Afla ilgili problemlerin bir kısmı af yetkisinin yersiz ve yanlış kullanılmasından kaynaklansa da; esas problemin, günümüz hukuk sisteminde benimsenen af anlayışı olduğu neredeyse toplumun ortak kanaati haline gelmiştir. Biz, toplumun adalete olan güvenini sarsmadan, af müessesesinin toplumsal barışa katkı sağlayan ve adalet idesine hizmet eden bir müessese haline getirmenin mümkün olduğu inancındayız. Bu çalışmanın amacı, İslam hukukunun afla ilgili problemleri çözmede ne tür bir af anlayışını benimsediğini ortaya koymak, günümüz hukukunun yaklaşımından kaynaklanan afla ilgili problemlere ne tür çözümler sunabildiğini göstermektir.

 

İÇİNDEKİLER

 

ÖNSÖZ

KISALTMALAR

GİRİŞ

 

BİRİNCİ BÖLÜM

AFFIN TARİHÇESİ ve GÜNÜMÜZ HUKUKUNDA AF

 

I- AF SÖZCÜĞÜNÜN KÖKENİ ve ANLAMI

 

II- AFFIN TARİHÇESİ

A. BAZI ESKİ TOPLUMLARDA AF

B. ESKİ YUNAN HUKUKUNDA AF

C. ROMA HUKUKUNDA AF

D. FRANSIZ HUKUKUNDA AF

E. ANGLO-SAKSON HUKUKUNDA AF

F. TÜRK HUKUKUNDA AF

G. CUMHURİYET DÖNEMİ KANUNLARINDA AF

H. İLAHÎ DİNLERDE AF

1. Yahudilik’te Af

2. Hıristiyanlık’ta Af

3. İslâm’da Af

 

III- GÜNÜMÜZ HUKUKUNDA AF

A. AF YETKİSİNE İLİŞKİN GÖRÜŞLER

1. Af Yetkisine Karşı Olan Görüş

2. Af Yetkisini Savunan Görüş

3. Türk Hukukçularının Afla İlgili Görüşleri

B. AFFIN ÇEŞİTLERİ

1. Genel Af

a. Genel Affın Tarifi

b. Genel Afla İlgili Görüşler

c. Genel Affın Hukukî Mahiyeti

d. Af Tasarrufunun Hukuki Niteliği

e. Genel Affın Çeşitleri

2. Özel Af

a. Özel Affın Mahiyeti

b. Özel Affa İlişkin Görüşler

ba. Özel Affa Karşı Olan Görüş

bb. Özel Affı Savunan Görüş

c. Özel Affın Çeşitleri

ca. Cezaya Tesiri Bakımından Özel Affın Çeşitleri

cb. Faydalanacak Kimseler Bakımından Özel Affın Çeşitleri

d. Genel Af ile Özel Affın Karşılaştırılması

e. Genel Affın Ceza Hukuku Alanında Doğurduğu Sonuçlar

f. Özel Affın Ceza Hukuku Alanında Doğurduğu Sonuçlar

g. Affı Red Hakkı ile İlgili Görüşler

h. Günümüz Hukukunda Mağdurun Af Hakkı

ı. Af Yetkisi Hangi Organda Olmalıdır?

i. Türk Hukukunda Genel Af Yetkisi

j. Türk Hukukunda Özel Af Yetkisi

 

İKİNCİ BÖLÜM

İSLÂM CEZA HUKUKUNDA AF

 

I -İSLÂM CEZA HUKUKUNDA AFFIN GENEL ESASLARI

A. AF KAVRAMI

1. Affın Sözlük Anlamı:

2. Affın Terim Anlamı:

B. KUR’ÂN VE HADİSLERDE AF

C. AFFIN MAHİYETİ

1. Fukahanın Affın Mahiyeti ile İlgili Yaklaşımları

2. Çağdaş İslâm Araştırmacılarının Affın Mahiyeti ile ilgili Görüşleri

 

II. İSLÂM CEZA HUKUKUNUN AF ANLAYIŞINDA BELİRLEYİCİ KRİTERLER

A. SUÇLA İHLÂL EDİLEN HAK AÇISINDAN AF

B. ALLAH HAKKININ İHLÂL EDİLDİĞİ SUÇLAR AÇISINDAN AF

C. KUL HAKKININ İHLÂL EDİLDİĞİ SUÇLARDA AF

D. İKİ HAKKIN BİRLEŞTİĞİ SUÇLAR AÇISINDAN AF

E. SUÇUN SİYASİ OLUP-OLMAMASI AÇISINDAN AF

F. SUÇUN ŞAHSÎ DAVAYA KONU OLUP-OLMAMASI AÇISINDAN AF

G. SUÇA ÖNGÖRÜLEN CEZANIN NASSLA BELİRLENİP BELİRLENMEMESİ AÇISINDAN AF

 

III. AFFEDENDE ARANAN ŞARTLAR, AF YETKİSİNE SAHİP KİŞİ VE KURUMLAR

A. AFFEDENDE (el-ÂFİ) ARANAN ŞARTLAR

B. İSLÂM CEZA HUKUKUNDA AF HAKKINA SAHİP KİŞİ VE KURUMLAR

1. Mağdurun (Mecna Aleyh) Affı

2- Velîlerin Affı

a. Mirasçıların Affı

b. Velî (Baba/Dede) ve Vasînin Affı

3. Devlet Başkanının Affı

a. Devlet Başkanının Af yetkisinin Kaynağı

b. Devlet Başkanının Velîsi Olmayana Niyabeten Affı

c. Devlet Başkanının Kamuyu Temsilen Affı

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

İSLÂM HUKUKUNDA CEZA ÖZEL HÜKÜMLERİ AÇISINDAN AF

 

I- ALLAH HAKLARININ İHLÂL EDİLDİĞİ SUÇLARDA AF (HADD GEREKTİREN SUÇLAR)

A. ZİNA SUÇUNDA AF

1. Zina Suçunun Tanımı ve Cezası

2. Zina Haddinin Affı

B- İÇKİ İÇME (HADDU’Ş-ŞÜRB) SUÇUNDA AF

1. İçki İçme Suçunun Tanımı ve Mahiyeti

2. İçki İçme Haddinin Affı

 

II- İKİ HAKKIN BİRLEŞTİĞİ SUÇLARDA AF

A. HIRSIZLIK SUÇUNDA AF

1. Hırsızlık Suçunun Tanımı ve Mahiyeti

2. Hırsızlık Cezasında Af

a. Hırsızlık Suçunda Haddin Affı

b. Hırsızlık Suçunda Kul Hakkının Affı

B. KAZİF (ZİNA İSNADI) SUÇUNDA AF

1. Kazif Suçunun Tanımı ve Dayanağı

2. Kazif Haddinin Mahiyeti Üzerindeki Görüş Ayrılıkları ve Bu Haddin Affı

3. Kazif Cezasını Mirasçıların Affetmesi

4. Kazif Cezasının Ta’zir Olması Durumunda Af

C. YOL KESME (HIRÂBE/EŞKIYALIK) SUÇUNDA AF

1. Yol Kesme (Hırâbe) Suçunun Tanımı

2. Yol Kesme Suçunun Cezası

3. Yol Kesme Cezasının Mahiyeti

4. Yol Kesme (Hırâbe) Cezasının Tövbe ile Düşmesi

5. Yol Kesme Cezasında Kul Hakkı Yönünün Affı

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

KUL HAKKININ İHLÂL EDİLDİĞİ SUÇLAR, SİYASî SUÇLAR ve TA’ZİR SUÇLARINDA AF

 

I- KUL HAKKININ İHLÂL EDİLDİĞİ SUÇLARDA AF

A. ADAM ÖLDÜRME SUÇUNDA AF

1. Kısas Cezasının Tanımı ve Dayanağı

2. Adam Öldürme Suçunda Kısas Cezasının Affı

3. Kasten Cinayetin Mûcebi Üzerindeki İhtilaflar

4. Kasten Cinayetin Mûcebi Üzerindeki İhtilafın Af Konusuna Yansıma Biçimi

5. Müessir Fiil Suçlarında Af

a. Müessir Fiil Cezasını Mağdurun (Mecna Aleyh) Affetmesi

b. Müessir Fiil Cezasını Velî veya Vasînin Affetmesi

6. Yaranın Sirayet Etmesi Durumunda Af

7. Cânilerin Birden Fazla Olması Durumunda Af

8. Câninin Birden Fazla Kişiyi Öldürmesi veya Yaralaması Durumunda Af

9 Aftan Sonra Câninin Velî veya Vekil Tarafından Öldürülmesi

10. Câninin Ölmesi veya Başkası Tarafından Öldürülmesi

B. KISAS CEZASININ SULH YOLUYLA AFFI

1. Terim Olarak Sulh

2. Sulhun Şer’î Dayanağı

3. Sulhun Mahiyeti ve Fukahanın Sulh Yoluyla Affa Dair Görüşleri

C. GÜNÜMÜZ AF HUKUKU İLE BİR MUKAYESE

 

II- SİYASî SUÇLARDA AF

A. BAĞY (DEVLETE BAŞKALDIRI) SUÇUNDA AF

1. Bağy Suçunun Tanımı ve Mahiyeti

2. Bağy Cezasının Şer’î Dayanağı

3. Bağy Cezasının Affı

B. İRTİDAT (DİNDEN DÖNME) SUÇUNDA AF

1. İrtidat Suçunun Tanımı ve Mahiyeti

2. İrtidat Cezasının Dayanağı

3. İrtidat Cezasının Tövbe ile Düşmesi

4. İrtidat Cezasının Affının Yeni Görüş Açısından Değerlendirilmesi

 

III- TA’ZİR GEREKTİREN SUÇLARDA AF

A. TA’ZİR CEZASININ TANIMI VE MAHİYETİ

B. TA’ZİR CEZASININ DAYANAĞI

C. TA’ZİR CEZALARININ ÇEŞİTLERİ VE BUNLARDA AF

1. Allah Hakkı ile İlgili Ta’zir Cezalarında Af

2. Kul Hakkı ile İlgili Ta’zir Cezalarında Af

3. İki Hakkın Birleştiği Ta’zir Cezalarında Af

 

BEŞİNCİ BÖLÜM

AFFIN SONUÇLARI

 

I. AFFEDEN AÇISINDAN SONUÇLARI

 

II. AFFEDİLEN AÇISINDAN SONUÇLARI

 

III. CÂNİNİN AFFI REDD HAKKI

 

IV- İKİ HUKUK SİSTEMİNDEKİ AF ANLAYIŞININ

MUKAYESE ve DEĞERLENDİRİLMESİ

A. CEZA KANUNLARINDA AFFA YER VERİLMESİ GEREKİP GEREKMEDİĞİ AÇISINDAN BİR MUKAYESE

B. AF YETKİSİNİN BELİRLENMESİ AÇISINDAN BİR MUKAYESE

C. AFFIN ÇEŞİTLERİ VE MAHİYETİ AÇISINDAN BİR MUKAYESE

D. SİYASÎ SUÇLAR AÇISINDAN BİR MUKAYESE

E. İKİ AF ANLAYIŞININ HUKUK SOSYOLOJİSİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

 

EKLER

 

1- TÜRKİYE CUMHURİYETİ TARİHİNDE ÇIKARILAN AF KANUNLARI ve TEPKİLER

2. SON KAPSAMLI AF KANUNUNUN SERENCAMI ve KAMUOYU TEPKİLERİ

 

SONUÇ

BİBLİYOGRAFYA

KARMA İNDEKS